Slim verwarmen op zonnestroom: ‘Gezond verstand is genoeg’

Tolboom leidt de Nederlandse tak van Heat Geek, in Engeland een van de grootste warmtepompinstallateurs. In Nederland begon het bedrijf als opleider van installateurs. Inmiddels levert het ze ook software voor warmteverlies- en afgifteberekeningen. Consumenten betalen 250 euro voor een ontwerpadvies aan huis, waarna Heat Geek prestatiegarantie geeft op het plan. Volgens Tolboom is het daarmee de eerste partij in Nederland die een prestatiegarantie geeft op de all-electric warmtepompinstallaties.

Douchen

Zoveel mogelijk eigen zonnestroom gebruiken ligt voor de hand, zeker nu het einde van de salderingsregeling nadert. Toch zit daar een grens aan, stelt Tolboom. ‘Simpelweg: de zon schijnt niet voldoende in december en januari.’ Hij splitst het vraagstuk daarom in tweeën. Douchen doe je het hele jaar door, verwarmen maar 4 à 5 maanden.

Met een all-electric warmtepomp en een boilervat kun je ook in juni op zonnestroom douchen. ‘Dat je dat doet is eigenlijk vanzelfsprekend’, aldus Tolboom. Omdat een warmtepomp zeer efficiënt warmte maakt, zeker als het buiten warm is, benut hij maar een beperkte hoeveelheid zonnestroom: 2 tot 4 kilowattuur per dag. Met een elektrisch element in het boilervat kun je daar nog een kilowattuur of 2 aan toevoegen, door het water te verhitten tot 70 of zelfs 90 graden Celsius. ‘Maar als je dat niet gebruikt voor douchen, kun je dat morgen niet nog een keer doen.’

Vuistregel

Gemiddeld rekent Tolboom met zo’n 600 kilowattuur per jaar aan extra eigen verbruik, goed voor tot 100 euro. ‘De vuistregel is liever één keer per dag opwarmen, in die middagpiek tussen 12 en 3. En dan liever wat warmer, 50 tot 60 graden Celsius, zodat je de volgende ochtend nog op je eigen zonnestroom kan douchen. Zo benut je eigenlijk 24 uur continu die zonnestroom.’ Een warmtepomp koop je op de gasbesparing, niet hierop. ‘Maar als je hem dan toch hebt, stel hem dan zo in.’

Schoudermaanden

Verwarmen op zonnestroom is lastiger, want zon en warmtevraag vallen zelden samen. In de zogeheten schoudermaanden, september en oktober en van half maart tot en met april, moet de verwarming vooral aan op donkere dagen met weinig zon. Op de mooie eerste lentedag is er juist volop zon, maar warmt de instraling het huis al grotendeels op. Toch valt er volgens Tolboom nog wat uit te halen. Zijn advies: laat de warmtepomp eerst het douchewater maken, al tussen 11 en 1 uur, en verwarm de woning daarna van 1 tot 4 uur nog wat bij met de zonnestroom die over is. 

Tientjes

Ook in de wintermaanden is dat ‘gewoon een goed idee’. Er is dan minder zonnestroom over, dus de besparing is in de regel kleiner dan bij douchen: zo’n 100 euro per jaar of wat minder. Dat bedrag kan stijgen met een dynamisch energiecontract en met de tijdsafhankelijke nettarieven die waarschijnlijk in 2029 ingaan, omdat stroom op winteravonden dan het duurst is. Warmte die je ‘s middags met eigen zonnestroom in huis stopt, hoef je ‘s avonds niet duur in te kopen. ‘Dan gaan de tientjes echt wel komen’, zegt Tolboom. ‘Alle stimulans wijst in dezelfde richting.’

Thermische massa

Niet elke woning leent zich voor voorverwarmen. Tolboom: ‘Ik heb een woning uit 1910 op een warmtepomp. Die doet het daar hartstikke prima, maar de woning heeft geen thermische massa. Stop ik met verwarmen, dan koelt het af. ‘Met vloerverwarming heb je die flexibiliteit meer.’ Ook de ligging van de panelen telt. Liggen ze op het westen, dan maak je later op de dag nog warmte voor de dure avonduren; op het oosten begin je ‘s ochtends vroeg ‘en dan houdt het op’. De vuistregels zijn voor iedereen gelijk, de besparing verschilt sterk.

Klokschema

Om zonnestroom om te zetten in warmte is een energiemanagementsysteem niet nodig, stelt Tolboom. Het douchewater plan je in de warmtepomp zelf. ‘En een kamerthermostaat met een klokschema, zoals we dat vroeger allemaal intikten, is voldoende intelligentie. Slimme warmtepompen zijn leuk, maar als je de basis goed hebt, is de toegevoegde waarde van de intelligentie marginaal. ‘Gezond verstand is dus genoeg.’

Grens

Geeft een thuisbatterij meer speelruimte? Volgens Tolboom heeft elke woning al een vorm van opslag: wie voorverwarmt, slaat zonnestroom op als warmte in muren en vloeren. ‘Je benut een goedkope batterij: de thermische massa van je woning’, zegt hij. Die is er immers al en kost niets extra. ‘Maar niet iedereen houdt van die variaties in temperatuur, en er zit een grens aan.’ In Engeland, vertelt hij, waar geen salderingsregeling bestaat, vangt een echte batterij vaker de schommelingen op, terwijl de warmtepomp gewoon doet wat hij moet doen.

Weerbaar

Tolboom: ‘Het product dat tegen de laagste kosten flexibiliteit kan leveren, zal de markt ontsluiten. Dat zal toch de batterij zijn of worden. Een warmtepomp verlaagt je energierekening fors, omdat je gasaansluiting weg kan. Een batterij maakt je op de lange termijn weerbaar voor de waarde van flexibiliteit. Maar dat is geen noodzaak, omdat de besparing van een warmtepomp al significant is.’ Wel gaat een batterij naast de warmtepomp meer opleveren zodra de nieuwe nettarieven verwarmen duurder maken.

Onterecht

‘Uiteindelijk wordt iedereen afgerekend op één plek, en dat is zijn energierekening’, stelt Tolboom. De huidige focus op thuisbatterijen en slimme sturing vindt hij onterecht, al zegt dat niets over de vraag of een batterij voor een individu een goede of slechte keuze is. ‘We kijken niet heel erg naar de installatiekwaliteit. Ik zou meer focus leggen op de warmtepomp en de kwaliteit van de installatie, ten opzichte van de hybride route die we in Nederland stimuleren. Dat is een bewuste politieke keuze, niet per definitie fout, maar ik denk de verkeerde.’ Batterijinstallateurs hoeven een verschuiving naar de warmtepomp volgens hem niet te vrezen: aan warmtepompinstallateurs is juist een tekort. ‘Wie handig is, vindt werk.’