Warmteproject Haarlem: ‘Heeft de bewoner een eigen bron, laat het warmtenet dan zitten’

Het begon allemaal met zonnepanelen op de Fablohal van energiecoöperatie DE Ramplaan, ten tijde van de oprichting een van de eerste grote zonnedaken van Nederland. Daarna wilden de bewoners ook van het gas af, vertelt Ter Linden. Daarvoor werd Stichting SpaarGas opgericht, later Zonnewarmte geheten. Toen die in de ontwerp- en inkoopfase kwam, sloot hij aan met zijn bedrijfseconomische en inkoopachtergrond.

Zonnewarmtenet

Het plan ontstond in 2019: pvt-panelen op de daken, die stroom én warmte opwekken. De zomerwarmte zou ondergronds worden opgeslagen en in de winter via een wijkbreed warmtenet op zeer lage temperatuur (zlt) naar de woningen gaan. In 2020 verscheen het conceptontwerp, waaraan onder meer TU Delft en Deltares meewerkten. Zo’n 2 jaar later kreeg de wijk subsidie uit het Programma Aardgasvrije Wijken, waarmee een echt projectteam kon worden ingericht en een schetsontwerp werd gemaakt.

Wereldrecord

Het wijknet werd duurder dan in het eerste plan was berekend, maar leek nog haalbaar. Uit de gesprekken met marktpartijen die volgden bleek het tegendeel: de prijs was niet reëel. Ter Linden: ‘Een van die aannemers zei: voor dat bedrag wordt dit het wereldrecord graven. In iedere straat moesten buizen komen, en dat is een groot deel van de kosten. Ook andere posten vielen hoger uit. Toen werd duidelijk: dit gaan we gewoon niet redden.’ Dat was begin 2025, ruim 2 jaar na de toekenning van de subsidie.

Opslag

Het tweede probleem noemt Ter Linden fundamenteler van aard. De pvt-panelen op het dak zijn de bron: het hele jaar draait de warmtepomp er efficiënt op, al neemt in de winter het rendement af. Het zlt-net moest dat gat dichten door zomerwarmte onder de grond te bewaren. Maar bewaren is niet gratis: opslag, buizen door de straat en beheer kosten geld.

Vastrecht

‘De pvt op je dak betaal je zelf, en daarbovenop het vastrecht van het warmtenet’, aldus Ter Linden. ‘We hebben laten doorrekenen wat die opgeslagen warmte oplevert. De warmtepomp werkt ‘s winters veel zuiniger op de warmte uit de ondergrondse opslag dan op de pvt-panelen op het dak. Dat scheelt aanzienlijk, maar dat is bij lange na niet genoeg om het vastrecht goed te maken. Een paar panelen per woning extra is dan veel goedkoper.’

Les

Daarin schuilt volgens Ter Linden een les voor vergelijkbare initiatieven. De meeste zlt-netten hebben een gezamenlijke warmtebron, zoals open water of een collectieve warmtepomp in de wijk. Een individuele bron bij elke woning én een wijknet maakten het Ramplaankwartier uniek. Toch trekt hij er een algemene conclusie uit: heeft de bewoner een eigen bron, laat het warmtenet dan zitten. ‘Hebben woningen bijvoorbeeld makkelijk ruimte voor pvt of een bodemlus, dan moet het warmtenet wel heel goedkoop worden om daarmee te concurreren. Horizontale meters door straten zijn prijzig ten opzichte van het nut dat ze leveren.’

All-electric

De stuurgroep van bewoners en gemeente besloot in juni 2025 het warmtenet niet door te zetten. ‘Daar waren we het snel over eens’, zegt Ter Linden. De buurt werd aangewezen als all-electric wijk. Bewoners zoeken nu zelf een warmteoplossing, maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan. ‘Het begint vaak met: mijn woning is er nog helemaal niet klaar voor. En het eindigt in het beste geval met: welke oplossing moet ik dan kiezen?’

Achtertuin

Zonder begeleiding komen bewoners volgens Ter Linden heel vaak uit bij een lucht-waterwarmtepomp. ‘Die oogt goedkoop qua investering, maar is duur in gebruik.’ Projectteam en gemeente wegen ook de netbelasting mee, maar het grootste bezwaar is geluid. ‘We hebben achtertuinen van gemiddeld 8 meter breed. Zet daar maar eens een buitenunit neer die ‘s avonds op de erfgrens onder de wettelijke 40 decibel blijft. In al die rijtjes grenzen de tuinen aan elkaar. Dan heb je straks 30 warmtepompen tegelijk draaien, en studies wijzen uit dat dat echt geluidsoverlast geeft.’

Bodemlus

De stichting, inmiddels omgedoopt tot Woningwarmte, begeleidt bewoners daarom naar twee alternatieven: pvt of een bodemlus. Huizen met ruimte op zolder voor de hele installatie gaan vaak voor pvt, omdat dat leidingwerk scheelt. Wie binnen geen plek heeft voor warmtepomp en boilervat, kiest vaker voor een bodemlus, met het toestel in een kelder in de voortuin. Bewoners bepalen zelf of ze zo’n bron alleen nemen of met de buren delen. ‘Beide kan, wij regelen het.’

Huisdossier

Begeleiding is volgens hem onmisbaar. ‘Het is echt ingewikkelde materie, en een vrij ingrijpende transitie.’ Woningwarmte ontwikkelde hiervoor een digitale omgeving waarin bewoners in 5 tot 10 minuten een huisdossier maken. Dat toont meteen hoe hun woning ervoor staat en wat de eerstvolgende stap is. Voor de een is dat eerst isoleren, met per adres een berekening van de terugverdientijd. Een ander ontdekt dat hij nu al een warmtepomp kan nemen, zonder in de kou te komen zitten. ‘Bewoners zien ook wat de verschillende warmteoplossingen kosten over de hele levensduur, zowel financieel als qua CO2-uitstoot. Dat is cruciaal om een goede afweging te maken.’

Bewijzen
Het Ramplaankwartier omvat zo’n 1.150 huishoudens, van wie ongeveer 200 huren bij de corporatie. Een week na de start van de werving, afgelopen september, waren er 70 aanmeldingen. Inmiddels ruim 110. De motieven lopen uiteen, vertelt Ter Linden, van klimaat tot geopolitieke overwegingen. ‘We zien ook mensen die rekenen: het is niet duurder dan gas, en vaak zelfs wat goedkoper. En het moet toch een keer gebeuren.’ Een extra gemeentelijke subsidie voor pvt en bodemlus helpt daarbij. Is dit de route naar een echte warmtetransitie, ook buiten het Ramplaankwartier? ‘Dat moeten we nu bewijzen. Er gebeurt veel op dit gebied, maar op de schaal van heel Nederland ook weer heel weinig. Wij delen onze ervaringen graag met projecten die aan het begin van dit traject staan.’