Warmtenetten: ‘Zonder stabiele subsidies veroordeel je heel veel mensen tot in lengte van dagen tot aardgas’

Hoe groot is de rol die warmtenetten in de warmtetransitie kunnen spelen?

‘Wezenlijk. Dat heeft het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) onlangs nog maar eens uitgerekend in een actualisatie van de startanalyse: een rekensom die per wijk laat zien welke duurzame warmtebron maatschappelijk gezien het goedkoopst is. Die komt uit op 1 tot 2 miljoen aansluitingen op een warmtenet in 2050, ergens tussen de 13 en 27 procent van alle woningen in Nederland. Maar: dat is een rekensom, die niet kijkt naar de vraag of het waarschijnlijk is of dat ook echt gaat gebeuren.’

Wat maakt een warmtenet in die wijken zo verstandig?

‘Het gaat erom dat je de goede techniek op de goede plek krijgt. Warmtepompen zijn vaak een perfecte techniek. Maar als je met z’n allen op een kluitje woont, zie je niet voor je hoe iedereen een eigen warmtevoorziening heeft. Warmtepompen hebben ook altijd een buitenunit. Dan heb je appartementencomplexen met iedereen zijn eigen buitenunit op zijn balkon, en die maken ook nog een beetje geluid. En nns etbeheerders wijzen erop dat warmtenetten extra verzwaring van stroomnetten kunnen helpen beperken.’

Hoe staat het met de realisatie?

‘Met warmtepompen gaat het eigenlijk best aardig; er worden er meer dan 100.000 per jaar verkocht, niet genoeg, maar toch. Bij warmtenetten heb je een soort paradox. Gemeenten snappen inmiddels heel goed waar ze die nodig hebben en er zijn vele plannen voor warmtenetten. Die belangstelling is er nu eindelijk. Maar het lukt niet om ze gerealiseerd te krijgen, omdat de randvoorwaarden niet op orde zijn.’

Welke randvoorwaarden zijn dat?

‘De wettelijke onduidelijkheid is nu voor een deel weg, maar de businesscase is bijna niet rond te breien. Je hebt subsidie nodig voor een warmtenet, voor de buizen in de grond en voor wat je in de huizen moet doen. Die subsidie is niet toereikend. De meeste warmtenetten richten zich nu op huurders, omdat het makkelijker is om daar meters te maken en instemming te krijgen. Huurders gaan echter geen duizenden euro’s neertellen voor een aansluiting. Dat moet dus op een andere manier gefinancierd worden.’

Hoe zwaar weegt de betaalbaarheid?

‘Een burger redeneert vanuit gas: als iemand je komt vertellen dat een warmtenet een goed idee is, is de eerste vraag: wat kost me dat? Als je een huurder niet gerust kunt stellen, zegt hij nee. Dan haal je de instemming niet en gaat het feest niet door. Van de 600.000 mensen met stadswarmte hoor je de meeste nooit. Je hoort alleen de kleine groep die op een bepaald moment meer betaalt dan voor gas. Dat komt de reputatie van warmtenetten niet ten goede. Als je kunt aantonen dat het een betaalbare optie is, ben je op termijn echt beter af, want de gasprijzen zijn super volatiel. Mark Rutte beweerde bij de Algemene Politieke Beschouwingen in 2023 met groot aplomb dat de gasprijzen laag zouden worden en blijven. Nou, dat hebben we gezien.’

In het Klimaatakkoord staat een doel van 500.000 extra aansluitingen in 2030. Is dat nog haalbaar?

‘Nu worden er maar iets van 15.000 aansluitingen per jaar gerealiseerd. Die doelen zijn eigenlijk allang verlaten. Het is realistischer om te kijken naar wat gemeenten zeggen te kunnen halen: iets in de richting van 160.000 in 2035. Alleen hebben ze dan wel veel meer garanties nodig. Daarvoor moet het Rijk genereuzer zijn met geld voor de aanleg, en er moet zicht komen op een permanente subsidie voor wat je in de panden moet doen. Dat kunnen woningbouwcorporaties niet helemaal zelf ophoesten. Maar als daar zicht op is, kan het echt gaan vliegen.’

Gaat dat geld er komen?

‘Uit de Klimaat- en Energieverkenning van Prinsjesdag bleek evident dat we niet op schema liggen om de klimaatdoelen te halen. Volgens het regeerakkoord komt er dan richting de voorjaarsnota van 2027 een nieuw klimaatpakket. Als je nu zegt dat het geld er niet komt, ben ik bang dat je heel veel mensen tot in lengte van dagen tot aardgas veroordeelt, want in een heleboel van die woningen gaan geen warmtepompen komen. Dan zeg je eigenlijk: u heeft pech gehad, aardgas is uw toekomst. Nou, dan ben je mooi in de aap gelogeerd. Nog los van de marktprijzen wordt aardgas duurder, bijvoorbeeld door de  - overigens heel verstandige - bijmengverplichting voor groen gas die leveranciers straks krijgen.’

Wat kan de warmtesector doen?

‘Een jaar of twee geleden deden we samen met een grote groep gemeenten het Rijk een soort aanbod: wij willen onze schouders eronder zetten, maar hebben daarvoor wel een betaalbare prijs voor de burger nodig, want anders zegt hij nee. Daarnaast hebben we zicht nodig op een gevulde pijplijn van projecten, met een stabiel subsidie-instrument. Kun je voortdurend warmtenetten uitrollen, dan richt je je bedrijven daarop in en kan het tot 30 procent goedkoper worden. Toen viel het kabinet en schoot het niet op. Nu werken we, verenigd in de Warmte Alliantie, aan een update van dat aanbod.’

Waarom?

‘De situatie is nu nog nijpender. Wacht je in een wijk lang, dan gaan mensen met een eigen woning zelf warmtepompen installeren; huurders van een sociale woning niet. Dat is logisch en niet per se slecht; je moet niet wachten op iets wat er niet komt. Het ondermijnt wel de uitrol van collectieve oplossingen. Je kunt deze keuzes dus niet eindeloos uitstellen. In het nieuwe aanbod zit ook een sommetje van wat er nodig is. Hoe gedetailleerder je kunt zeggen wat je kunt doen en wat dat kost, hoe groter de kans op geld. Het ministerie van Financiën vraagt immers altijd: waar heb je dat voor nodig?’

Ben je hoopvol?

‘Ja, zeker. Warmtenetten zijn op veel plekken gewoon de beste oplossing. Als je niet zo cynisch bent dat je denkt: laat mensen maar op het aardgas zitten, het zal mijn tijd wel duren, dan moet je daar ook geld voor uittrekken. Dat doen we bij netverzwaring ook. Die gaat 200 miljard euro kosten, en dat accepteren we met elkaar, omdat we inzien dat het dat waard is. Dan is het raar om daar bij warmtenetten anders over te denken. Dat is gewoon rationeel.’