Von der Leyen: Europa’s toekomst is elektrisch, maar dat vraagt om snelle aanpak van volle stroomnetten

In haar jaarlijkse toespraak voor het Europees Parlement maakte Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen de energietransitie tot een van de centrale thema’s. Met de herinnering aan de afsluiting van de Straat van Hormuz eerder dit jaar, die de EU maar liefst 90 miljard euro extra aan fossiele importkosten kostte, gaf ze aan waarom zelfvoorzienende schone energie geen luxe maar noodzaak is. Haar boodschap was helder: Europa moet zo snel mogelijk elektrificeren.

Zes keer meer wacht
Vorig jaar installeerde Europa 80 gigawatt aan nieuwe opwekcapaciteit voor hernieuwbare energie. Maar zes keer zoveel vermogen staat volgens Von der Leyen nog te wachten op een netaansluiting. Ze benoemde het European Grids Package met nadruk als urgent. Snellere netaansluitingen staan in haar plannen centraal.

Europese netcongestie is al jaren een groeiend probleem: in het Verenigd Koninkrijk en Italië samen wachten projecten voor 700 gigawatt op aansluiting, terwijl Nederland koploper is in wachttijd met perioden van tot wel 10 jaar. Onlangs kondigde de Europese Commissie aan een first-ready-first-served-aanpak voor netaansluitingen te willen gaan hanteren, waarbij rijpe projecten eerder aan de beurt komen.

Energieopslag als prioriteit
Von der Leyen noemde energieopslag in één adem met netuitbreiding. ‘We moeten sneller investeren, netaansluitingen versnellen, energieopslag ontwikkelen. Kortom: laten we Europa’s toekomst elektrisch maken’, vatte ze haar energieagenda samen. Concrete maatregelen voor de kondigde ze niet aan, maar de expliciete vermelding van opslag als strategische pijler geeft het signaal dat de Europese Commissie energieopslag niet langer als bijzaak beschouwt.

Ook vergunningsprocedures moeten fors sneller. Voor projecten van strategisch Europees belang wil Von der Leyen de doorlooptijden drastisch terugdringen. Tegelijk loopt er al werk aan verlaging van de administratieve lasten met circa 17 miljard euro per jaar, via de twaalf omnibusvoorstellen die al lopen.

Europees grondstoffenbedrijf
De elektrificatie van Europa is niet mogelijk zonder zekerheid over de aanvoer van kritieke grondstoffen. Europa is voor meer dan 80 procent afhankelijk van China voor veel kritieke grondstoffen, en voor sommige zeldzame aardmetalen loopt die afhankelijkheid op tot 90 procent. Daarom kondigt Von der Leyen de oprichting aan van een European Corporation on Critical Raw Materials. Dit nieuwe Europese grondstoffenbedrijf moet de gezamenlijke inkoop en opbouw van strategische voorraden coördineren, specifiek voor grondstoffen voor elektrische auto’s, chips, batterijen, schone technologie en defensie.

Dat dit urgent is, bevestigt ook CBS-onderzoek: China is voor 8 kritieke materialen de grootste leverancier voor Nederland. De WRR waarschuwde onlangs in vergelijkbare bewoordingen dat Europa met elke Chinese batterij afhankelijkheid koopt.