Uitbreiding stroomnet voortaan grotendeels zonder vergunning, kabinet dringt vertraging fors terug

Staatssecretaris Jo-Annes de Bat van Klimaat en Groene Groei heeft het pakket crisiswetgevingsmaatregelen, dat vergelijkbaar is met de vroegere Crisis- en herstelwet, naar de Tweede Kamer gestuurd. Het doel is de doorlooptijd van hoogspanningsprojecten met jaren te verkorten. ‘De aanpak van het volle stroomnet is een absolute topprioriteit. Het uitbreiden van het stroomnet kost nu veel te veel tijd. Dat kunnen we ons simpelweg niet veroorloven’, aldus De Bat. Eerder bepleitte de Nederlandse Vereniging voor Duurzame Energie (NVDE) voor deze wetswijzigingen om netcongestie jaren sneller te doorbreken.

Direct naar hoogste rechter
Het meest urgente onderdeel treedt al op 1 oktober in werking. Beroepen bij elektriciteitsprojecten van 21 kilovolt of meer gaan voortaan direct naar de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State: de rechtbank wordt overgeslagen. Een voorlopig beroepschrift – ook wel pro forma beroepschrift, dat dient om de beroepstermijn te stoppen zonder de gronden te onderbouwen – is niet meer mogelijk.

De rechter krijgt bovendien een maximale uitspraaktermijn van zes maanden na ontvangst van het verweerschrift. Volgens het kabinet kan die combinatie projecten tot anderhalf jaar versnellen.

Stations bouwen zonder vergunning
Netbeheerders moeten de komende jaren honderden midden- en hoogspanningsstations bouwen en uitbreiden om aan de groeiende stroomvraag te voldoen. Daarvoor zijn nu nog twee soorten vergunningen vereist: een technische bouwvergunning en een ruimtelijke vergunning voor aanpassing van het omgevingsplan.

Het kabinet schrapt beide voor uitbreidingen van bestaande stations, zolang het station al planologisch is toegestaan op het betreffende perceel. Tientallen projecten per jaar kunnen daardoor enkele maanden tot anderhalf jaar sneller worden gebouwd. De wijziging gaat dit jaar in consultatie en treedt naar verwachting kort na de zomer van 2027 in werking.

Tot 4 jaar tijdwinst
In een bijlage bij de brief werkt het kabinet twee fictieve TenneT-casussen uit om de versnelling tastbaar te maken. Een uitbreiding van een bestaand 220/110-kilovolt-hoogspanningsstation, die nu 7,5 jaar duurt, is met de toepasselijke wettelijke versnellingsmaatregelen in 4 jaar te realiseren: een winst van 3,5 jaar. Een nieuwe ondergrondse 110-kilovolt-kabelverbinding over drie gemeenten daalt van 10 naar 6 jaar, een tijdwinst van 4 jaar. Het kabinet benadrukt dat dit fictieve voorbeelden zijn; de werkelijke winst verschilt sterk per project.

Energie stuurt woningbouw
Een fundamenteler onderdeel van het pakket koppelt ruimtelijke ordening aan netcapaciteit. Het kabinet verankert de zogenaamde energietoets wettelijk in de Omgevingswet: bij locatiekeuzes voor woningbouw of bedrijventerreinen moet de beschikbare netcapaciteit voortaan een formele rol spelen. De structurele afstemming tussen provincies en netbeheerders wordt daarin juridisch geborgd. Het wetsvoorstel gaat rond de jaarwisseling in consultatie.

Naast de juridische versnellingen zet het kabinet ook in op beter gebruik van het bestaande elektriciteitsnet. Zo wil het kabinet het mogelijk maken een deel van de zogenaamde storingsreserve – de capaciteit die netbeheerders apart houden om stroomstoringen op te vangen – in te zetten voor nieuwe aansluitingen. Klanten die hierop aansluiten, worden indien nodig tijdelijk beperkt in hun transportvermogen. Eerder presenteerde het kabinet al acht doorbraken om de wachtrij voor het stroomnet binnen twee jaar fors te verkorten.