Kabinet presenteert 8 doorbraken tegen vol stroomnet, wachtrij binnen 2 jaar fors korter

De wachtrij voor grootverbruikers is opgelopen naar 14.044 aanvragen bij de regionale netbeheerders. Deze aanvragen hebben betrekking op ruim 9 gigawatt aan transportcapaciteit. De landelijke netbeheerder TenneT heeft 212 aanvragen voor in totaal zelfs 38 gigawatt op de afnamewachtrij staan.

Formatie
Deze schaarste aan transportcapaciteit voor elektriciteit vormt volgens Hermans een rem op de economie, de weerbaarheid, de autonomie van Nederland en de energietransitie.

De demissionaire minister stelt te beseffen dat het huidige kabinet met dit rapport komt op het moment dat de vorming van een nieuwe regering in een vergevorderd stadium is. ‘Maar omdat de aanpak van netcongestie een breed gevoelde urgentie is en dag in dag uit doorgaat, stuurt het kabinet de doorbraken nu al aan de Kamer’, aldus Hermans. Aanvullingen en aanpassingen kunnen volgens haar uiteraard worden gedaan door het nieuwe kabinet.

5 tot 10 gigawatt ruimte
Het ministerie van Klimaat en Groene Groei, netbeheerders, het bedrijfsleven en toezichthouder Autoriteit Consument & Markt (ACM) hebben intensief samengewerkt aan doorbraken om partijen op de wachtrij op korte termijn aan te sluiten. De betrokken partijen schrijven in hun rapport dat ze met hun ‘moonshot-ambitie’ uitspreken de wachtrij voor transportcapaciteit binnen 2 jaar aanzienlijk te willen terugdringen.

De 8 doorbraken hebben gezamenlijk de potentie om mogelijk 5 tot 10 gigawatt aan vrijgemaakte ruimte te creëren in 2030 en 10 tot 20 gigawatt in 2035.

Meer risico nemen
De eerste doorbraak betreft risicobereidheid. In de huidige situatie is het uitgangspunt dat het stroomnet altijd en overal en voor iedereen beschikbaar moet zijn. Dat leidt tot een hoge betrouwbaarheid ten koste van de betaalbaarheid en vooral de beschikbaarheid van het net. De maatregel is erop gericht de betrouwbaarheid, beschikbaarheid en betaalbaarheid beter in balans te brengen door de bereidheid om meer risico te nemen. Meer risico nemen verhoogt wel de kans op storingen of uitval.

De tweede doorbraak betreft het optimaliseren van prognoses. De huidige prognoses bepalen of er netcongestie wordt voorzien en of er wachtrijen worden ingesteld. Deze zijn gebaseerd op langetermijnscenario’s en sluiten niet altijd aan bij kortetermijnverwachtingen. Netbeheerders gaan hun prognoses bijstellen zodat deze beter aansluiten bij realistische verwachtingen over groei van het elektriciteitsgebruik.

Contractvoorwaarden herzien
De derde doorbraak is het herzien van contractvoorwaarden. De huidige contractvoorwaarden van flexibele contracten in combinatie met de lage financiële baten vormen voor bedrijven en instellingen een drempel. Netbeheerders staan volgens Hermans aan de lat voor het aanpassen van de contractvoorwaarden in overleg met brancheorganisaties.

De vierde doorbraak betreft inzicht in flexverwachtingen. Netgebruikers hebben nu nog onvoldoende zicht op hoe vaak en op welke momenten zich problemen voordoen op het stroomnet. Met deze maatregel zullen netbeheerders informatie gaan aanleveren die specifiek is voor de locatie en een voldoende voorspellend karakter heeft om investeringsbeslissingen op te kunnen baseren.

Regionale flextenders
De vijfde doorbraak zijn regionale tenders voor flexibele inzet. Het ontsluiten van flexibiliteit via 1-op-1-gesprekken met bedrijven en instellingen kost veel tijd en levert nog te weinig resultaat op. In 2026 schrijven de 3 grote regionale netbeheerders en de landelijk netbeheerder elk minimaal 1 regionale tender uit voor flexibele inzet. Zowel bestaande als nieuwe capaciteit, en zowel invoeding als afnamesturing kan hierop inbieden.

De zesde doorbraak zijn individuele Top 50-flexafspraken. Voor de meest kansrijke partijen per congestiegebied is het flexibele potentieel vaak groter dan wat met gestandaardiseerde contracten kan worden ontsloten. Netbeheerders, het bedrijfsleven en de overheid zullen het komende halfjaar met 50 grootste elektriciteitsverbruikers met kansrijk potentieel voor flexibiliteit gesprekken voeren. Het doel is om vervolgens tot flexafspraken te komen tussen deze individuele bedrijven en netbeheerders om zo het potentieel te benutten en andere partijen van de wachtrij van transportcapaciteit te kunnen voorzien.

Flex als norm
De zevende doorbraak is flex als norm. Op dit moment wordt flexibiliteit nog beperkt toegepast. Het moet normaler worden om standaard flexibel om te gaan met beschikbare transportcapaciteit. Indien partijen standaard flexibel of zelfs netondersteunend worden aangesloten, komt er veel extra ruimte vrij.

De achtste doorbraak betreft contracteren boven de financiële ondergrens. Netbeheerders zijn tot op heden voorzichtig geweest om hoge kosten te maken voor congestiemanagement. Het streven is om op doelmatige wijze in 2026 en 2027 500 miljoen euro per jaar extra te contracteren boven de zogenoemde financiële grens. De extra investering van de netbeheerders in flexibiliteit weegt volgens het kabinet op tegen de maatschappelijke baten van toegang tot elektriciteit. ‘Het kabinet zal het effect hiervan op de nettarieven monitoren en het volgende kabinet kan dit bezien in het bredere perspectief van de betaalbaarheid van de nettarieven’, duidt Hermans.

FGU-regio problematisch
Hermans merkt wel op dat de uitgangspunten voor verschillende gebieden in Nederland niet gelijk zijn, waardoor de impact van de 8 doorbraken op de wachtrij per regio zal verschillen. Zo moeten in de regio Flevopolder, Gelderland en Utrecht (FGU) eerst nog grote tekorten in de netcapaciteit worden opgelost voordat maatregelen leiden tot ruimte om nieuwe gebruikers op het net te kunnen aansluiten. De situatie en aanpak in FGU blijft volgens de minister de hoogste urgentie hebben.