ODE wil geen zware nieuwe verplichtingen voor bestaande zonnepanelen bij noodknop Elia

Met zo’n noodknop, ook wel backstop genoemd, kan hoogspanningsnetbeheerder Elia in uitzonderlijke situaties de productie van hernieuwbare energie terugschroeven om het elektriciteitsnet veilig te houden. Elia pleit er al sinds april voor om decentrale productie-eenheden technisch aanstuurbaar te maken. Voor productie-installaties van 1 megawatt of meer bestaat zo’n mogelijkheid in Vlaanderen vandaag de dag al.

Begrip voor wens

ODE, de koepelorganisatie van de Vlaamse hernieuwbare-energiesectoren waar ook PV-Vlaanderen onder valt, heeft begrip voor de wens van Elia. 

‘ODE begrijpt dat een noodmechanisme voor zeer uitzonderlijke momenten een onderdeel hiervan is’, schrijft de organisatie. ‘De vraag is echter niet alleen of een noodknop technisch mogelijk is, maar ook hoe groot de nood is, welke alternatieven er zijn en hoe de kosten verdeeld worden.’ 

Correcte inschatting behoefte

De brancheorganisatie vraagt daarom om een correcte inschatting van de behoefte, het maximaal benutten van flexibiliteit uit de markt, het garanderen van investeringszekerheid en een gedegen kosten-batenanalyse. Die analyse moet rekening houden met de maatschappelijke en economische voordelen en met de financiële impact op bestaande installaties. Dat principe schuift Europa volgens ODE ook naar voren in de herziening van de technische eisen voor hernieuwbare-energie-installaties die momenteel op tafel ligt.

‘Voor ODE blijft investeringszekerheid een fundamenteel uitgangspunt’, benadrukt de koepel. ‘Investeerders hebben hun beslissingen genomen op basis van de technische vereisten, economische randvoorwaarden en regelgeving die op dat moment van toepassing waren. Om een gezond investeringsklimaat te behouden en de verdere uitbouw van hernieuwbare energie mogelijk te maken, is het essentieel dat deze spelregels zoveel mogelijk gerespecteerd worden.’

Verouderde data

ODE waarschuwt voor overhaaste beslissingen op basis van de flexibiliteitsstudie van Elia. Europa legde op dat die studie moest voortbouwen op de vorige AdeqFlex-studie, de adequacy- en flexibiliteitsstudie van Elia. Daardoor rust de studie op data uit 2025. Zo is geen rekening gehouden met 700 megawatt vermogen aan batterijen die inmiddels steun kreeg via het capaciteitsremuneratiemechanisme (crm), het Belgische systeem dat vergoedingen geeft voor beschikbaar vermogen. Ook de vele thuisbatterijen die na het einde van de terugdraaiende teller zijn geïnstalleerd, zijn niet meegenomen.

ODE vindt daarom dat er eerst verder studiewerk nodig is ‘vooraleer er beslissingen met retroactieve impact genomen worden’. De koepel staat daarin niet alleen. De Vlaamse Nutsregulator (VNR), die een noodknop in Vlaanderen in juni nog niet nodig vond, waarschuwde in zijn reactie op de consultatie van Elia al dat de studie geen bewijs is dat overhaaste, drastische oplossingen nodig zijn. Volgens de regulator is een hogere marktrespons een reëel scenario.

5 procent onderschat

Elia concludeerde op basis van data uit 2025 dat maximaal 5 procent van de zonnepaneelinstallaties in België de productie terugschroeft bij negatieve stroomprijzen. ODE noemt dat percentage een onderschatting en verwacht dat het in de toekomst stijgt.

Een steeds groter deel van de nieuwe zonnepanelen wordt bij bedrijven geplaatst. ‘Bijna alle recente installaties zijn technisch in staat te reageren op marktsignalen en een zeer groot deel doet dit ook’, licht ODE toe. Er zijn veel vaker negatieve prijzen, deze installaties ontvangen geen steun meer en zowel de technische mogelijkheden als de mogelijkheden om op marktsignalen te reageren zijn verbeterd. Daarnaast zijn sinds 2025 steeds meer bestaande installaties bij bedrijven aanstuurbaar gemaakt. Die trend versnelt sinds de diep negatieve prijzen op paasmaandag en 1 mei.

Ook beleid speelt mee. Het besluit van de Vlaamse Regering waarmee geen steun meer wordt toegekend op momenten van negatieve prijzen, heeft volgens ODE nu al effect. Elia geeft in de studie zelf aan dat het in 2026 al een hoger reactiepercentage dan 5 procent ziet.

Eerst marktflexibiliteit

Voordat producenten van hernieuwbare energie extra verplichtingen krijgen, moeten volgens ODE eerst alle beschikbare marktinstrumenten maximaal worden benut. Dat gaat onder meer om vraagsturing, opslag, flexibiliteitsmarkten en nettarieven die verbruik stimuleren wanneer er veel hernieuwbare stroom wordt opgewekt.

‘Vandaag bestaan er nog steeds tariefprikkels die de economische waarde van flexibiliteit beperken’, stelt ODE. ‘Hierdoor blijft potentiële flexibiliteit onbenut en dreigt sneller te worden teruggegrepen naar verplichte maatregelen.’ De koepel pleit ervoor die drempels weg te nemen, zodat gezinnen en bedrijven sterker worden gestimuleerd om hun verbruik af te stemmen op momenten met veel zonne- en windstroom.

Repoweringgolf vanaf 2029

ODE wijst daarnaast op repowering: het vervangen van bestaande zonnepanelen door zonnepanelen met een hoger vermogen. Bij oudere installaties gebeurt dat op kantelmomenten, bijvoorbeeld wanneer hun steun afloopt en de dakbedekking van een bedrijfsgebouw moet worden vernieuwd. Eigenaren kiezen dan in veel gevallen voor nieuwere zonnepanelen in een oost-westopstelling in plaats van op het zuiden. Nieuwe zonnepanelen hebben een fors hoger vermogen per vierkante meter en met een oost-westopstelling passen er meer op het dak, terwijl de teruglevering tijdens de middagpiek beperkt blijft.

De nieuwe omvormers die daarbij worden geplaatst, vaak in combinatie met slimme sturing, opslag en elektrische mobiliteit, zullen de behoefte aan flexibiliteit volgens ODE fors beïnvloeden. Dat gaat niet alleen over personenauto’s, maar ook over laadinfrastructuur voor elektrische vrachtwagens. ODE verwacht dat de repoweringgolf in 2029 begint en tussen 2030 en 2032 piekt.

Natuurlijke investeringsmomenten

Ook voor installaties op hellende daken verwacht de koepel repowering wanneer de steun afloopt, ook bij particulieren. Wie veel stroom van het elektriciteitsnet afneemt, bijvoorbeeld na de aankoop van een elektrische auto, of een relatief klein dak heeft, zal de huidige zonnepanelen vaak vervangen door exemplaren met een hoger vermogen en slimme sturing. Dat zal volgens ODE wel een stuk trager verlopen.

‘Indien bijkomende technische vereisten noodzakelijk blijken, ligt het meer voor de hand om deze toe te passen op nieuwe installaties of te laten aansluiten bij natuurlijke investeringsmomenten’, besluit ODE. ‘Het retroactief opleggen van nieuwe verplichtingen aan bestaande installaties moet met de grootste omzichtigheid worden benaderd.’