VNR: noodknop voor uitzetten zonnepanelen nog niet nodig in Vlaanderen

De Vlaamse minister van Energie Bonte had de energieregulator om advies gevraagd over een ‘noodknop’ op decentrale elektriciteitsproductie. Aanleiding was een publicatie van de Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas (CREG).

Zonnepaneelinstallaties
De federale Belgische energieregulator stelde vast dat de toename van decentrale hernieuwbare productie, in het bijzonder zonnepaneelinstallaties, nieuwe uitdagingen creëert voor de veilige werking van het elektriciteitssysteem. ‘Er doen zich steeds vaker situaties van zogenaamde incompressibiliteit voor, waarbij een aanbodoverschot, voornamelijk door zonneproductie, niet meer kan worden weggewerkt door bestaande systeemmiddelen, ondanks duidelijke prijssignalen’, aldus de CREG.

Incompressibiliteit is het verschijnsel waarbij er zoveel elektriciteit wordt opgewekt, met name door zonnepanelen op zonnige dagen, dat het stroomnet dit overschot niet kan wegwerken en het evenwicht in gevaar komt. Elia, de Belgische beheerder van het hoogspanningsnet, vroeg Bonte om zo’n noodknop mogelijk te maken. Elia benadrukt daarbij dat ‘een noodstop uitsluitend bedoeld is als ultiem veiligheidsinstrument en enkel kan worden ingezet in uitzonderlijke, acute en duidelijk omschreven noodsituaties’. Voordat tot zo’n technisch ingrijpen kan worden overgegaan, moeten volgens de hoogspanningsnetbeheerder wel eerst alle marktmechanismen die evenwicht kunnen brengen tussen elektriciteitsvraag en -aanbod uitgeput zijn.

Noodknop is federale zaak
Ter voorbereiding van het advies had de VNR schriftelijke vragen gesteld aan Elia en de Vlaamse distributienetbeheerder Fluvius.

De VNR trekt nu een duidelijke conclusie. ‘De opname van een bepaling in de regionale regelgeving lijkt de VNR op dit moment niet nodig of wenselijk’, stelt de toezichthouder. Daarvoor zijn 2 redenen. Om te beginnen is de noodknop in essentie federale materie: ‘De voorgestelde noodstop kadert binnen de verantwoordelijkheden van Elia als transmissienetbeheerder, de beheerder van het hoogspanningsnet’, duidt de VNR. Daarnaast concludeert de toezichthouder dat het mechanisme zich nog in een ontwikkelingsfase bevindt en dat te veel fundamentele vragen openstaan. ‘Hoe zal de noodstop federaal worden verankerd? Wat zullen de precieze activatietriggers zijn? Op welke installaties zal die van toepassing zijn? Hoeveel zal de noodknop kosten en wie zal dat uiteindelijk betalen?’, somt de VNR op.

Boven alles beschouwt de VNR het als een marktvraagstuk: ‘De problematiek van incompressibiliteit is reëel maar in essentie een marktvraagstuk. Het vereist in de eerste plaats het dringend verder faciliteren van marktgebaseerde oplossingen’, licht de regulator toe.

Markt moet prioriteit krijgen
Als een noodknop ooit toch wordt ingevoerd, dan moeten marktoplossingen altijd de voorrang krijgen en parallel verder worden ontwikkeld. Eerder presenteerden energiebedrijven al 4 marktgebaseerde maatregelen voor het aanpakken van stroomoverschotten. De VNR stelt dat een eventueel noodmechanisme bovendien proportioneel en kostenefficiënt moet zijn. Het is niet de bedoeling dat huishoudens of installateurs de rekening gepresenteerd krijgen voor een instrument dat primair de netbeheerder ten goede komt.

De VNR benadrukt dat Fluvius als Vlaamse beheerder van het distributienet bovendien actief betrokken moet zijn bij elke ingreep door Elia. Zonnepanelen hangen immers aan het laagspanningsnet, niet aan het hoogspanningsnet. Een ingreep door Elia heeft daardoor niet alleen effect op het netevenwicht, maar ook op de fysieke belasting van het laagspanningsnet. De toezichthouder wijst er ook op dat distributienetbeheerders vandaag de dag al onderling afspraken maken over technische maatregelen bij grote productie-installaties met telecontrole.

Tot slot is volgens de VNR het flexibiliteitspotentieel van pv-installaties op het Vlaamse distributienet al aanzienlijk. De regulator stelt daarom dat recente maatregelen en evoluties in Vlaanderen, die al een meetbare invloed lijken te hebben op de elektriciteitsinjectie van zonnepanelen, eerst verder worden gevolgd. ‘Een verdere uitbreiding naar kleinere, mogelijk residentiële installaties roept vragen op rond noodzaak, proportionaliteit en kostenefficiëntie’, besluit de VNR.