FEBEG wil geen noodknop voor zonnepanelen en pleit voor marktgerichte flexibiliteit

De transitie van het Belgische elektriciteitssysteem gaat in hoog tempo, mede door de snelle opmars van zonne-energie, maar brengt ook nieuwe knelpunten met zich mee. Zonnestroom wordt grotendeels decentraal opgewekt en is maar deels stuurbaar. Dat kan op zonnige momenten leiden tot fikse overschotten, met directe gevolgen voor de elektriciteitsprijzen en het evenwicht van het net. Tegelijkertijd ontstaan er juist zeer hoge prijzen tijdens zomerse periodes waarin zonnepanelen weinig opleveren en er weinig wind is.

Voorspelbaarheid als sleutel
De recente ‘episodes’ van extreme prijzen op de energiemarkt laten deze spanning volgens FEBEG duidelijk zien. Ze wijzen niet alleen op het probleem van ‘incompressibiliteit’, maar vooral op een groeiende behoefte aan flexibiliteit en aan reactie op prijssignalen.

Volgens FEBEG is de kwaliteit van voorspellingsmodellen daarbij cruciaal, omdat grote afwijkingen het evenwicht van het systeem kunnen verstoren. Ook is nauwere samenwerking tussen alle betrokken partijen nodig om flexibiliteit op systeemniveau consistent te activeren. De brancheorganisatie benadrukt dat marktpartijen al concrete stappen hebben gezet, zoals de ontwikkeling van flexibele energiecontracten en het informeren van klanten. Netbeheerders en marktpartijen bespreken daarnaast aanvullende maatregelen. Een voorbeeld is de zogeheten ‘last resort measure’, een noodknop voor het uitzetten van zonnepanelen, die hoogspanningsnetbeheerder Elia overweegt en dat in uitzonderlijke situaties een vermindering van decentrale productie of verbruik mogelijk zou maken om de veiligheid van het systeem te waarborgen.

Alleen als laatste redmiddel
FEBEG erkent dat zo’n instrument een plek kan hebben, maar uitsluitend als uiterste redmiddel met strikt afgebakend gebruik. Volgens de federatie mag het mechanisme nooit een vervanging worden van marktgebaseerde oplossingen, niet worden ingezet voor het beheer van netcongestie, waarvoor juist marktoplossingen horen te worden gebruikt, en geen averechtse economische signalen afgeven, bijvoorbeeld door investeringen in flexibiliteit of opslag te ontmoedigen. De prioriteit moet daarom bij structurele oplossingen blijven liggen.

Daarbij is het volgens FEBEG belangrijk dat ook kleinere productie-eenheden, met name prosumenten (red. consumenten met zonnepanelen), reageren op marktsignalen, zeker wanneer het risico op onvoldoende incompressibiliteit toeneemt. Ook moet de vraag zich beter gaan aanpassen aan het aanbod, onder meer door verdere elektrificatie van mobiliteit, verwarming en industrie, door meer opslagcapaciteit en door bredere activering van flexibiliteit.

Goed afgestemde tarieven
De consument centraal stellen, door hem of haar goed te informeren en te activeren, is volgens FEBEG een essentiële hefboom om het systeem in balans te houden. Marc Van den Bosch, algemeen directeur van FEBEG, hierover: ‘Een coherent regelgevend kader, gebaseerd op toegankelijke data en goed afgestemde tarieven en prijssignalen, is essentieel om innovatie te ondersteunen en noodmaatregelen te vermijden.’