De zonnepanelennoodknop: noodzakelijk veiligheidsventiel of gebrek aan vertrouwen?

Beiden zien het nut van een noodknop, maar met het oog op het tackelen van verschillende issues. In België is dat het frequentieprobleem, in Nederland netcongestie.

Elia ‘De markt moet zijn werk kunnen doen, maar een backstop is onmisbaar’

Elia onderzoekt de invoering van een beschermingsmechanisme waarmee zonnepanelen bij extreme drukte op het stroomnet kunnen worden uitgeschakeld. Dat is niet zonder reden, aldus Alexandre Torreele, verantwoordelijk voor Market & Energy Solutions en ontwerper van de balanceringsproducten bij de beheerder van het Belgische hoogspanningsnet.

‘Wij zijn verantwoordelijk voor het bewaken van de netfrequentie. 50 hertz is de frequentie die wij, als tso’s in Europa, moeten garanderen. Frequentie beweegt in Europa richting 50,2 indien er een overproductie aanwezig is, dat is een gevarenzone en kan het elektriciteitsnet destabiliseren.’

Huishoudens
Een te hoge frequentie op het Belgische stroomnet wordt vooral veroorzaakt door overproductie, bijvoorbeeld veel opwek door zonnepanelen en laag gebruik. Zonne-energie is sterk gedecentraliseerd: waar begin 2026 landelijk al meer dan 12 gigawattpiek was geïnstalleerd, heeft meer dan 65 procent van de Belgische pv-installaties minder dan 10 kilowattpiek – op de daken van woningen. Er is slechts 400 megawatt zon rechtstreeks aangesloten op het hoogspanningsnet van Elia; de rest hangt aan de distributienetten van de regionale netbeheerders.

Weinig geld
‘We hebben het over een toenemend probleem’, aldus Torreele. ‘De oorzaak ligt voornamelijk in gedrag: te weinig mensen worden vandaag gestimuleerd om hun verbruik te verschuiven naar momenten van overproductie. In Vlaanderen, waar 80 procent een digitale meter heeft, kiest bijvoorbeeld nog minder dan 1 procent voor een dynamisch tarief. Zonder dat prijssignaal vloeit wat ze niet gebruiken voor weinig geld het net op. Daarin zit de kern van de uitdaging: we moeten een paradigmashift realiseren, een prikkel om te consumeren op het moment van overschot. Maar die backstop moet er sowieso komen.’

TenneT: ‘Noodknop prima, maar voor congestie’

Jan Vorrink, senior-adviseur internationale zaken bij TenneT en voormalig hoofd van het landelijk bedrijfsvoeringscentrum, windt er geen doekjes om. ‘We zitten in Nederland inmiddels op 30 gigawatt aan zon-pv. Dat houden we goed onder controle. Er zijn zo nu en dan lastige periodes, maar een noodknop hebben we tot nu toe niet nodig.’

Vanzelf opgelost
Volgens Vorrink is het frequentievraagstuk in Nederland grotendeels ondervangen. Een te hoge netfrequentie is geen probleem van één land, maar van een groot deel van Europa. Dat wordt geadresseerd in regelgeving: Requirements for Generators. Zodra de frequentie boven de 50,2 hertz komt, moeten duurzame installaties automatisch beginnen met afregelen, volgens een vaste curve. Bij 51,5 hertz is het vermogen van wind en zon volledig teruggebracht naar circa de helft. Die functionaliteit zit sinds april 2019 verplicht ingebouwd in elke nieuwe installatie.

Zelfregulerend
‘In Nederland bestaat de helft van de pv-systemen bovendien uit grotere installaties op velden en daken,’ vertelt Vorrink. Die worden door marktpartijen aangestuurd op prijs. Hebben ze een SDE+(+)-beschikking, dan verliezen ze die subsidie zodra de dag vooruit elektriciteitsprijs langer dan 6 uur achtereen negatief is. Op dat moment stoppen ze met invoeden. Installaties zonder subsidie hebben die bodem niet en stoppen vaak, ergens tussen de -10 en -50 euro per megawattuur. Ook bij te veel zon-pv-productie kan er onbalans ontstaan die ook tot sterk negatieve prijzen leidt. Dan schakelen de grotere zonneparken tevens regelmatig uit.

Overbelast
Vorrink: ‘Dat is een zelfregulerend mechanisme. Wij hoeven dat niet aan te sturen. Toch grijpen we weleens in, niet vanwege frequentie-issues, maar transportcongestie op specifieke netdelen. Dan zeggen we tegen een regionale netbeheerder: jij brengt te veel zon-pv op het elektriciteitsnet, systemen kunnen overbelast raken, kom in actie. Dat doen we op basis van opwekvoorspellingen en congestiemanagementcontracten met zonneparken. Soms vragen we die al 2 dagen van tevoren om af te regelen. Zo houden we elektriciteit gewoon buiten de markt. Doe je dat pas op de dag zelf, dan moet je ook nog vermogen inkopen om geen onbalans te creëren. Je kunt het dus beter niet realtime doen.’

Lees het volledige artikel hieronder in de september 2026-editie van Solar & Storage Magazine.