Tweede Kamer slaat alarm over energiedelen en wil maximumvergoeding voor energiebedrijf

Dat blijkt uit het verslag van de vaste commissie voor Klimaat en Groene Groei over de Implementatiewet EMD-pakket,. Met het wetsvoorstel worden Europese regels voor de elektriciteitsmarkt, het Electricity Market Design-pakket (EMD-pakket), in de Energiewet verwerkt. Het regelt onder meer energiedelen, flexibele aansluitovereenkomsten en een bredere wettelijke basis voor een capaciteitsmechanisme. Bij energiedelen kan iemand zelf opgewekte stroom administratief toewijzen aan een ander huishouden, ook als beide een andere energieleverancier hebben. D66, VVD, PRO, CDA, BBB, SGP, ChristenUnie en JA21 hebben vragen gesteld aan de regering naar aanleiding van het wetsvoorstel.

Kosten boven voordeel?
De ChristenUnie haalt een analyse aan van de Autoriteit Consument en Markt (ACM). Daarin bedragen de meerkosten van energiedelen in België 75 tot 150 euro per jaar, terwijl het potentiële voordeel voor een gemiddeld huishouden volgens een rekenvoorbeeld van de toezichthouder 80 tot 160 euro per jaar is. ‘Acht de regering het aannemelijk dat dergelijke kosten huishoudens ervan weerhouden deel te nemen aan energiedelen?’, vraagt de fractie. Vereniging Eigen Huis waarschuwde eerder al dat het delen van zonnestroom een financiële flop dreigt te worden, en die zorg klinkt nu bij meerdere fracties door.

PRO schrijft te hebben vernomen dat sommige energieleveranciers een vaste vergoeding vragen voor energiedelen, een praktijk waarbij Eigen Huis onlangs ingrijpen van de Kamer eiste. De fractie vraagt of zo’n vergoeding, ‘die waarschijnlijk hoger is dan het volledige financiële voordeel van energiedelen’, verenigbaar is met de eis dat kosten transparant en redelijk zijn. PRO vraagt of de regering de opvatting deelt dat alleen aantoonbare, additionele en efficiënt gemaakte kosten mogen worden doorberekend, en dat het wegvallen van omzet of marge op gedeelde stroom geen kostenpost is. Ook moet de regering volgens de fractie ‘een maximumvergoeding overwegen indien blijkt dat de prijsstelling van leveranciers energiedelen feitelijk onmogelijk maakt’.

Ook BBB wil weten hoe de regering voorkomt ‘dat de kosten voor het faciliteren van energiedelen hoger worden dan het voordeel van de gedeelde elektriciteit’. De VVD vraagt hoe wordt voorkomen dat afnemers ‘met moeilijk controleerbare generieke toeslagen worden geconfronteerd’. CDA en D66 kijken naar de andere kant: zij willen waarborgen dat de kosten niet terechtkomen bij huishoudens die zelf geen energie delen.

Verdeelsleutel verdeelt Kamer
De regering wil energiedelen in eerste instantie laten verlopen via een vaste verdeelsleutel, waarbij vooraf vaststaat welk aandeel van de opgewekte stroom naar welke ontvanger gaat. Bij een dynamische verdeelsleutel beweegt de toedeling mee met wat de ontvanger op dat moment verbruikt. Krijgt een ontvanger bij de vaste variant meer stroom toegewezen dan hij verbruikt, dan levert hij het restant op papier weer terug: de zogeheten virtuele teruglevering.

PRO is daar niet van overtuigd, ‘omdat dit energiedelen juist minder aantrekkelijk maakt voor huishoudens zonder eigen opwek en voor minder draagkrachtige huishoudens’. De fractie vraagt of in de wet zelf kan komen te staan dat een ontvanger nooit meer stroom krijgt toebedeeld dan hij in die periode daadwerkelijk afneemt, en wil anders een evaluatie uiterlijk 2 jaar na inwerkingtreding. De SGP vraagt de regering te reflecteren op de stelling dat de vaste verdeelsleutel energiedelen voor huishoudens weinig aantrekkelijk maakt.

Meer voorspelbaarheid
Het CDA heeft ‘vooralsnog een voorkeur voor een statische verdeelsleutel’, omdat die meer voorspelbaarheid biedt en de uitvoerings- en onbalanskosten beperkt. Onbalanskosten ontstaan als vraag en aanbod van stroom anders uitpakken dan een energieleverancier had ingeschat. Een overstap naar een dynamisch systeem mag er wat het CDA betreft alleen komen als de meerwaarde voor het energiesysteem voldoende kwantitatief is aangetoond.

PRO wijst er verder op dat de salderingsregeling per 1 januari 2027 vervalt en vraagt hoe dat de vraag naar energiedelen beïnvloedt, ‘nu eigenaren van zonnepanelen een alternatief zoeken voor teruglevering aan hun leverancier’. Volgens de fractie willen netbeheerders hun schaarse IT-capaciteit eerst inzetten voor tijdsafhankelijke nettarieven, met 1 januari 2029 als beoogde datum, en pas daarna voor energiedelen. Ze vraagt de regering dat te bevestigen. De VVD wil weten hoe verdere vertraging wordt voorkomen.

Huurders en appartementen
PRO wil weten waarom de regering plug-in mini-zonne-energiesystemen tot 800 watt, oftewel zonnepanelen met een stekker, niet bevordert. ‘Voor huurders en bewoners van appartementen zonder eigen dak zijn deze systemen vaak de enige mogelijkheid om zelf energie op te wekken’, schrijft de fractie, die vraagt welke veiligheidsbezwaren de regering precies ziet.

De ChristenUnie constateert dat alleen energiegemeenschappen zonder energiedeelovereenkomst stroom mogen delen en vraagt waarom dat niet ook kan voor verhuurders en verenigingen van eigenaren (vve’s), met een mogelijkheid voor bewoners om zich af te melden. De fractie verwijst naar Frankrijk, waar een sociale verhuurder zelf organisator kan zijn en de huurder als deelnemer geldt tenzij hij bezwaar maakt. In Nederland zou een woningcorporatie mogelijk eerst instemming van ten minste 70 procent van de huurders nodig hebben, waarna elke huurder nog een eigen overeenkomst moet sluiten. ‘Acht de regering deze procedure wenselijk?’, vraagt de ChristenUnie.

D66 vraagt aandacht voor energiedoneren, waarbij zelf opgewekte stroom gratis naar huishoudens gaat die moeite hebben hun energierekening te betalen. De fractie wil dat de regering borgt dat ontvangers ‘er door deelname nooit financieel op achteruitgaan’ en vraagt haar te onderzoeken of gedoneerde stroom kan worden vrijgesteld van energiebelasting en btw.

Netcongestie en capaciteitsmechanisme
Meerdere fracties vragen of energiedelen netcongestie vermindert of juist verergert. ‘Hoe wordt voorkomen dat een administratieve verdeling van stroom wordt gepresenteerd als een fysieke oplossing voor netcongestie?’, wil BBB weten. SGP en ChristenUnie vragen of het helpt om het gebied waarbinnen gedeeld mag worden geografisch te beperken.

De VVD is positief over flexibele aansluitovereenkomsten, maar vraagt of een bedrijf dat zo’n aansluiting accepteert zijn aanspraak op vaste transportcapaciteit en zijn plek in de wachtrij behoudt. Over het capaciteitsmechanisme, een vergoeding voor het beschikbaar houden van vermogen voor momenten van schaarste, vragen VVD, CDA en SGP of het op tijd klaar is. De VVD noemt de winter van 2029/2030 als uiterste moment. Volgens de ChristenUnie moet TenneT uiterlijk in het vierde kwartaal van 2027 zijn aangewezen als facilitator, zodat begin 2028 de voorbereiding van de eerste veilingen kan starten.

De regering moet de vragen van de Tweede Kamer nog beantwoorden, waarna het wetsvoorstel plenair behandeld zal worden.