Berenschot: beperken energiedelen bij kleinverbruikers heeft weinig zin

Europa verplicht Nederland om energiedelen mogelijk te maken. Dit betekent dat mensen en bedrijven zelf opgewekte energie via het elektriciteitsnet met andere gebruikers kunnen delen, ongeacht de leverancier. De vraag is of dit alleen lokaal mag of door heel Nederland. Berenschot heeft onderzocht of een lokale grens nodig is en concludeert dat dit voor particulieren, kleine bedrijven, overheden en energiegemeenschappen niet nodig is.

Beperkte impact verwacht
Energiedelen zal naar verwachting van de onderzoekers maar beperkte impact hebben op het elektriciteitsnet. Dit komt door 3 redenen. Ten eerste zullen maar weinig mensen eraan meedoen, omdat het weinig tot geen financiële voordelen biedt tegenover andere vormen van energiehandel. Bedrijven geven aan dat zij andere vormen prefereren en voor energiecoöperaties zijn er ook andere mogelijkheden. Voor huishoudens kan bijvoorbeeld een dynamisch contract gelijke voordelen bieden.

Ten tweede hebben gebruikers die wel energie delen gemiddeld gezien weinig mogelijkheden om hun gebruik aan te passen. Ze zijn dus gelimiteerd in de mogelijkheid om hun afname- of productie aan te passen. Dit betekent niet dat dit helemaal niet gebeurt, maar wel dat het effect beperkt blijft.

Ten derde heeft een lokale grens geen overtuigend positief of negatief effect. Wanneer gebruikers wel hun gedrag aanpassen, kan dit impact hebben op het stroomnet. Dit effect zal echter in de meeste gevallen positief zijn, ongeacht de afstand waarover energie wordt gedeeld. Omdat productie gelijktijdig door heel Nederland plaatsvindt, zal de stroom meestal uit een lokaal systeem komen, ook als over lange afstanden wordt gedeeld. Minder deelnemers betekent dan minder gelijktijdigheid.

Vooral administratieve verandering
Energiedelen leidt voornamelijk tot administratieve veranderingen. Netbeheerders moeten overeenkomsten registreren en gedeelde volumes toewijzen. Dit maakt een lokale grens overbodig omdat het stroomnet niet extra wordt belast. Meer dan 99 procent van de aansluitingen bevindt zich op het distributienet, waarbij de verschillende netbeheerders hun systemen en processen centraal hebben gekoppeld. Hierdoor blijven de investeringen en de administratieve lasten per mogelijke gebruiker beperkt.

Begrijpelijkheid en eerlijkheid
Een lokale grens is volgens Berenschot bovendien niet goed te begrijpen, omdat andere vormen van energiehandel een grotere impact hebben op het energiesysteem, maar niet lokaal beperkt worden. Het is daarom niet gerechtvaardigd om dit bij energiedelen wel te doen. Kleine gebruikers zoals consumenten en energiegemeenschappen zullen moeite hebben om bepaalde vormen van een lokale grens te begrijpen. Het idee achter geografische zones of nettechnische afbakeningen kan verwarrend zijn en ontmoedigend werken, waardoor nog minder mensen meedoen aan energiedelen.

Ook heeft een lokale grens een negatief effect op het aantal deelnemers. Het lokaal beperken van energiedelen verkleint de opties voor particulieren en energiegemeenschappen, wat kan leiden tot een lage deelname.

Grote bedrijven wel beperken
Voor grote bedrijven moet wel een lokale grens worden ingesteld. Europa verplicht dit. Berenschot adviseert daarom om energiedelen voor grote bedrijven te beperken tot het verzorgingsgebied van de netbeheerder. Hierdoor hoeven netbeheerders minder informatie met elkaar uit te wisselen, wat kosten bespaart.

Dit betekent dat grote bedrijven op het distributienet alleen energie kunnen delen met andere partijen binnen het verzorgingsgebied van hun eigen netbeheerder en alleen met partijen op hetzelfde nettype. Grote bedrijven op het landelijke hoogspanningsnet kunnen alleen energie delen met andere bedrijven op dat net binnen het verzorgingsgebied van de lokale netbeheerder waar het bedrijf in ligt.

Discussie over uitsluiting
Berenschot stelt bovendien dat de implementatie van energiedelen voor aansluitingen op het landelijke hoogspanningsnet van Tennet en gesloten distributiesystemen niet efficiënt is. Hier zijn hoge kosten mee gemoeid, terwijl het om minder dan 1 procent van de aansluitingen gaat. Daarom is het wenselijk om energiedelen van en naar deze aansluitingen uit te sluiten.

Dit kan door een beperking op basis van nettechniek op te nemen, zodat energiedelen alleen binnen het distributienet is toegestaan. Dit is echter geen geografische afbakening, waardoor het onzeker is of dit voor de Europese wetgeving gezien wordt als lokale grens. Het advies is om hier tussen de netbeheerders, inclusief Tennet, en het ministerie verder over in gesprek te gaan.