Geen groenestroomcertificaten uitkeren bij negatieve stroomprijzen: ‘Juridisch drijfzand’

Hoe kijken jullie bij Voka naar groenestroomcertificaten?
‘Onze visie is tweeledig. Het is een instrument dat al heel lang meegaat in Vlaanderen, bijna 20 jaar inmiddels. De opzet was zeer nobel: hernieuwbare energie uit wind en zon maximaal stimuleren, in een zeer prille fase met zeer dure projecten. Dat was absoluut succesvol. Maar dit systeem is niet mee geëvolueerd met de tijd.’

Met als consequentie?
‘In die opstartfase was dat absoluut nodig, met certificaten tot wel 450 euro per megawattuur groene stroom die je op het elektriciteitsnet zette. Dat was toen nodig voor de rentabiliteit van die projecten. Daar is geen discussie over. Maar je ziet wel dat hernieuwbare energie, en zeker zonnepaneelinstallaties, heel snel in kostprijs zijn gedaald, en die ontwikkeling is onvoldoende gevolgd door dat systeem. Die certificaten zijn heel lang op een vrij hoog niveau gebleven, terwijl installaties veel goedkoper werden. Daardoor heb je businesscases die zich zeer snel rondrekenden en een enorme boost in uitrol, maar ook een heel dure affaire die we uiteindelijk allemaal meebetalen via de elektriciteitsfactuur.’

Groenestroomcertificaten zijn feitelijk niet meer nodig?
‘Ze zijn een erfenis van het verleden, minder van deze tijd. Vele pv-projecten hebben zich al lang terugbetaald. Maar ze zijn wel een wettelijke overeenkomst tussen een bedrijf of een installateur en de overheid. Op dat punt zijn we wel gevoelig. Als je als overheid zegt we gaan een contract aan van 15 of 20 jaar aan, dat je recht hebt op die certificaten, dan ent je daar natuurlijk je businesscase en investeringsbeslissing op. Contractbreuk is vanuit dat oogpunt niet netjes. Laat ons nu vooral de rit gewoon uitzitten, dat is ons standpunt.’

Deze regeling niet heilig voor de Vlaamse politiek…
‘Er is in de vorige legislatuur al een poging geweest om het systeem te hervormen, met een vrij verregaande ingreep. Het voorstel was een knip in de regeling; stoppen met het toekennen van groenestroomcertificaten vanaf een bepaald moment. Dat is toen juridisch afgebrand en niet doorgeraakt. Het kwam ook niet terug in het nieuwe regeerakkoord. We waren dan ook erg verbaasd dat de huidige Vlaamse energieminister – Melissa Depraetere – dit dossier opnieuw heeft geopend.’

Het voorstel is groenestroomcertificaten niet uit te keren bij negatieve stroomprijzen, anders dan voorheen…
‘De minister ziet een juridische basis in de Europese staatssteunregels, met name de Algemene Groepsvrijstellingsverordening (GBER/AGVV), waarin wordt gesteld dat lidstaten geen steun mogen toekennen tijdens momenten van negatieve prijzen. Het wordt dus opnieuw geprobeerd, in een andere vorm, en deze keer niet retroactief. Maar ook deze keer is dit dossier niet vlot geraakt. Het zou april 2026 gaan gebeuren, maar dat is over de zomer getild.’

Hoe kijken jullie naar dit voornemen vanuit systeemperspectief?
‘We begrijpen de filosofie. Het is niet logisch dat er nog steun wordt uitgekeerd voor groene stroom tijdens negatieve prijzen, De vraag is echter hoe je dat aanpakt. Het voorstel dat op tafel lag, ging voor ons veel te ver. Je kunt die Europese regels op verschillende manieren lezen. Er staat bijvoorbeeld nergens dat die steun meteen naar nul moet. Je kunt dat ook gradueel toepassen of enkel voor nieuwe projecten. Daarnaast hebben wij voorgesteld om alleen te kijken naar de stroom die op het net wordt geïnjecteerd, dat is een belangrijke nuance die moet worden meegenomen.’

Wat verwacht je: komt dit besluit er alsnog na de zomer, in welke vorm?
‘Voor ons staat één punt voorop: lopende contractuele afspraken moeten worden nagekomen. Ik vermoed dat precies daarom de besluitvorming zo lang op zich laat wachten. Er moet ergens een kritisch advies van de Raad van State liggen. Mijn buikgevoel zegt dat daarin argumenten staan die ons standpunt ondersteunen, al heb ik dat advies zelf nog niet gezien. Het is een van de best bewaarde geheimen van het Martelaarsplein.’

In hoeverre betekent deze mogelijke maatregel nieuwe kansen voor batterijen?
‘Voor sommige projecten zeker. Vooral de recentere installaties rekenen nog altijd met groenestroomcertificaten in hun businesscase. We hebben berekeningen gezien waaruit bleek dat een aanzienlijk deel van de zonnestroominstallaties hierdoor geraakt zou worden. Als je zo’n maatregel invoert, moet je bedrijven ook de kans geven om hun businessmodel opnieuw te structureren en te investeren in oplossingen die beter aansluiten bij het elektriciteitssysteem van vandaag, zoals een batterij.’

Uitgestelde levering met behoud van inkomsten uit het groenestroomcertificaat is ook een denkbare oplossing…
‘Zeker. Als je opgewekte groene stroom tijdens de negatieve uren niet op het net zet, maar opslaat en later vrijgeeft, bied je bovendien een dienst aan het net. Je helpt de onbalans tussen productie en vraag te remediëren. Dat sluit ook aan bij ons voorstel om te kijken naar de geïnjecteerde stroom. Als een bedrijf op die manier flexibiliteit aanbiedt, dan moet je dat volgens ons ook meenemen in de uitwerking van de voorgenomen regeling.’

Wat moet er volgens Voka gebeuren?
‘Als de Vlaamse regering deze stap echt wil zetten, doe het dan op een intelligente manier. Niet met de botte bijl. Kijk naar overgangsmaatregelen, geef bedrijven de tijd om zich aan te passen. Voka heeft verschillende voorstellen gedaan om de impact te verzachten. Houdt onze overheid toch vast aan de voorliggende aanpak en grijpt zij in lopende contractuele overeenkomsten in, dan komt die volgens ons in juridisch drijfzand terecht, wat een mogelijke reden voor het uitstellen van dit besluit is. Je kunt dan niet uitsluiten dat bedrijven of federaties naar de rechter stappen.’

Wat is jullie hoop?
‘Dat uitstel afstel betekent. Laat het systeem van groenestroomcertificaten gewoon uitdoven. Bovendien: eigenlijk wil je negatieve stroomprijzen aanpakken. Dan moet je bijvoorbeeld ook kijken naar vraagstimulatie, opslag en andere maatregelen die flexibiliteit stimuleren. Neem oplossingen mee die het elektriciteitssysteem echt helpen. Wat we vandaag te vaak zien, is dat dit soort dossiers verkokerd wordt aangepakt. Men ziet dat de Europese regels iets voorschrijven en wil dat vervolgens snel invoeren. Wij vinden dat je altijd naar het bredere plaatje moet kijken en niet alleen naar één maatregel op zichzelf.’