Minister weigert inzage in advies over afbouw groenestroomcertificaten zonnepanelen

Eigenaren van grote zonnepaneelinstallaties krijgen straks geen groenestroomcertificaten meer bij negatieve elektriciteitsprijzen. Dat bepaalt nieuwe regelgeving die de Vlaamse Regering vorig jaar principieel goedkeurde. Omdat de Raad van State om een uitgebreidere onderbouwing vroeg, loopt er bij VEKA momenteel bijkomend onderzoek.

Raad van State
Tijdens de commissievergadering vroegen meerdere volksvertegenwoordigers het schriftelijke advies van de Raad van State in te mogen zien. Dries Devillé (Vlaams Belang) benadrukte het belang daarvan.

‘Ik denk dat we daar als parlement recht op hebben. De enige manier om de regering te kunnen controleren, is de stukken effectief te raadplegen’, stelde hij. ‘Het feit dat die alleen in de achterkamers worden besproken en dat alleen jullie daar kennis van krijgen, komt het democratische debat niet ten goede.’

Parlementaire controle
Tom Ongena (Anders.) sloot zich daarbij aan. ‘We kunnen inderdaad onze parlementaire controle enkel maar uitvoeren als we over al die documenten beschikken’, aldus Ongena.

Minister Bonte gaf aan dat het advies gedeeld zal worden, maar pas later. ‘Het zal moeten worden gedeeld, en het zal ook worden gedeeld op het moment dat we een stap verder staan en er een ontwerpbesluit is’, antwoordde de minister.

2 essentiële opmerkingen
Bonte vatte de kern van het advies wel samen. ‘De essentie van de opmerkingen van de Raad van State is tweeërlei’, legde hij uit. ‘Ten eerste merkt de Raad van State op dat er overleg dient te gebeuren met de Europese instanties. Ik heb dat ook meegedeeld in het antwoord: er is overleg met de Europese Commissie om na te gaan of het richtsnoer op een goede manier wordt geïnterpreteerd.’

De tweede opmerking betrof de studie uit de vorige legislatuur. ‘De tweede opmerking van de Raad van State heeft betrekking op de noodzaak tot de actualisering van de studie die destijds door minister Demir werd gemaakt, met als duidelijke opdracht om na te gaan in welke mate de zonneparken, zoals ze werden gedefinieerd, effectief gefinancierd werden via die steun’, aldus Bonte.

Juridische robuustheid
De minister benadrukte dat de vertraging te maken heeft met het verkrijgen van een steviger juridisch fundament. ‘De reden van de vertraging heeft effectief te maken met de 2 essentiële opmerkingen van de Raad van State en met de zoektocht naar een robuuste regeling, maar dus niet met een nieuwe regeling “as such”, een nieuw richtsnoer’, verduidelijkte hij.

Bonte waarschuwde voor mogelijke juridische procedures. ‘U weet dat er nogal een juridische strijd uit kan voortvloeien door mensen, organisaties of bedrijven die zich onterecht geviseerd voelen’, stelde de minister.

Productie versus injectie
Andries Gryffroy (N-VA) vroeg opheldering over een cruciaal punt. ‘Iemand heeft heel veel zonnepanelen maar gebruikt die energie allemaal zelf. Vervalt de ondersteuning dan ook? Of valt ze alleen maar weg als je injecteert?’, vroeg hij. ‘Dat is natuurlijk een belangrijk principe: als je injecteert, overbelast je het net, maar als je het zelf gebruikt, overbelast je het net niet.’

Bonte was duidelijk: het gaat om productie, niet om injectie. ‘Het gaat effectief over de productie. Dat staat blijkbaar in de staatssteunrichtsnoeren. Het is dus geen injectie, het is productie’, antwoordde de minister.

Gryffroy uitte zijn ongenoegen over het gebrek aan transparantie. ‘Het is natuurlijk een beetje raar om erover te discussiëren, als je het advies van de Raad van State niet kunt zien. Ik vertrouw er dus op dat u kort hebt weergegeven waarover het exact gaat’, merkte hij op.

Rechtszekerheid ter discussie
Ongena haalde hard uit naar het beleid. ‘Bedrijven hebben die subsidiebelofte gekregen en zij hebben hun investeringen daarop afgestemd. Daarop terugkomen is voor ons echt wel een probleem’, stelde hij. ‘We hebben ons daar altijd tegen verzet. Ik blijf dat een aanslag op rechtszekerheid vinden.’

Hij wees op de beperkte financiële impact voor gezinnen. ‘Als ik u hoor en goed begrijp, minister, dan gaat de knip die men wil doen over 10 euro per jaar voor gezinnen. Zo heb ik het toch goed gehoord?’, vroeg Ongena. ‘Dus heel het grote verhaal dat we de subsidies eruit moeten gooien om de elektriciteitsfactuur te doen dalen, moet je dan wel met een serieuze korrel zout nemen.’

De parlementariër waarschuwde voor procesrisico’s. ‘Stel dat het Grondwettelijk Hof u alsnog terugroept, en dat al de bedrijven die getroffen zijn u voor de rechter dagen en dat u misschien schadevergoedingen zult moeten betalen’, stelde Ongena. ‘Is het dat allemaal nog waard? Riskeer je niet op het einde van de rit heel veel procedures te krijgen?’

Historische context
Devillé haalde de mislukte pogingen uit het verleden aan. ‘Uit de praktijk is gebleken dat de Vlaamse Regering in de voorbije decennia toch een ondoordacht energiebeleid gevoerd heeft onder leiding van verschillende ministers van diverse signatuur’, zei hij. ‘De historisch-politieke fouten die door de traditionele partijen – het gaat om Vooruit, Open Vld en de N-VA – werden gemaakt, blijken – in tegenstelling tot allerlei eerdere stoere verklaringen van onder andere mevrouw Demir van de vorige regering en Melissa Depraetere van de huidige regering – juridisch niet zo gemakkelijk omkeerbaar.’

Absurd om te subsidiëren
Bonte verdedigde de noodzaak van de maatregel. ‘Het is absurd om op momenten van overaanbod aan elektriciteit op het net grote zonnepaneelparken tot 450 euro per megawattuur te subsidiëren voor het produceren van stroom waar geen afnemers of klanten voor zijn’, argumenteerde de minister. ‘Door steun op die momenten te schrappen, worden de exploitanten door de negatieve prijzen aangezet om af te schakelen of hun stroom in batterijen of warmtetoepassingen te stockeren.’

De minister wees op het bredere probleem. ‘We hebben dus wel een groot probleem van oplopende energiefacturen dat op ons afkomt, waar we best euro per euro naar kijken’, zei Bonte. ‘Alle beetjes helpen, zeker in tijden zoals vandaag. Er liggen nog andere voorstellen op tafel om de energiefactuur eventueel verder te verlagen.’

Hij erkende wel de beperkte omvang van de besparing. ‘Het is inderdaad een beperkt bedrag van 10 euro per gezin die uit de factuur gaat’, aldus de minister. ‘Ik zou er dus niet te minimalistisch over doen dat het een dalend effect op de energiefactuur tot gevolg zou kunnen hebben.’

Netcongestie als argument
Gryffroy verdedigde de maatregel vanuit een technisch perspectief. ‘Het is technisch gezien ook logisch dat je in tijden van netcongestie, niet gaat ondersteunen als de prijzen negatief zijn’, betoogde hij. ‘Dat is ook wat vroeger gebeurde toen Fluvius niet mocht afschakelen en dat de windparken bleven draaien omdat ze geld konden verdienen gewoon met de ondersteuning. Het interesseerde hen niet of ze stroom op het net aan een negatieve of positieve prijs konden zetten, de ondersteuning was belangrijker voor hen.’

Iets te verbergen
Devillé drong nogmaals aan op openbaarmaking van het advies. ‘U geeft 2 elementen: de Raad van State heeft klaarblijkelijk gezegd dat er een overleg met de Europese Commissie moet gebeuren – dat zou aan de gang zijn – en de studie van collega Demir uit de vorige regering moet worden geactualiseerd’, vatte hij samen. ‘Dat 2 de twee elementen, bij mijn weten zijn dat geen juridische elementen terwijl de Raad van State toch uitspraak doet over juridische kwesties.’

Hij sloot af met een waarschuwing. ‘Minister, ik dring erop aan dat u dat advies ook kenbaar maakt aan het parlement. Als u dat niet doet, dan bewijst dat alleen maar dat u iets te verbergen hebt’, aldus Devillé.

Halsstarrigheid
Ongena trok een harde conclusie. ‘Als het gaat over 83 cent per maand voor een gezin en dan gaat men zulke risico’s nemen? Dat begrijp ik niet’, zei hij. ‘Dat is toch halsstarrig willen vasthouden aan een idee wat toch blijkbaar heel moeilijk uitvoerbaar is en waarbij je riskeert om heel wat schadeclaims op je dak te krijgen die misschien op het einde van de rit de Vlaamse belastingbetaler en de Vlaamse gezinnen veel meer zullen kosten dan 83 cent per maand.’

Hij eindigde met een duidelijke boodschap. ‘Goed, minister, ik begrijp dat deze regering halsstarrig doorzet, dat ze nog eens een rondje gaat proberen. We zullen zien waar het eindigt, maar alvast, wat ons betreft, zullen wij hier nooit mee akkoord gaan’, besloot Ongena.

De nieuwe studie over het schrappen van groenestroomcertificaten moet tegen de zomer van 2026 klaar zijn. Een concrete timing voor de invoering van de aangepaste regeling is er nog niet.