ODE: flexibiliteitsstudie Elia loopt achter op de ontwikkelingen in realiteit

Waar hebben we het eigenlijk over bij een FNA?
‘Een studie die Europa aan elke lidstaat oplegt. De centrale vraag: hoeveel flexibiliteit is er nodig in een energiemarkt met steeds meer hernieuwbare energie? Elia deed in het verleden al iets gelijkaardigs, de adequacy- en flexibiliteitsstudie ofwel AdeqFlex. Maar bij de FNA gaat het alleen over flexibiliteit. Europa stelt daarbij specifieke eisen, waardoor de methodologie diende aangepast te worden. De studie werd ondertussen ook goedgekeurd door de federale energieregulator CREG. De resultaten moeten met de nodige nuance en sensitiviteit bekeken worden en mogen niet leiden tot overhaaste implementatie van oplossingen.’

Jullie hebben als koepelorganisatie van de Vlaamse hernieuwbare-energiesectoren diepgaand gereageerd. Waarom?
‘De studie raakt onze volledige waardeketen: zon en wind, maar ook batterijen, optimalisatie en flexibiliteit via het slim sturen van warmtepompen en elektrische voertuigen hoort bij onze sector. Wij zien heel veel mogelijkheden, en er zijn nog heel wat beleidsaanpassingen mogelijk. Daar willen we constructief over meedenken, maar wel op basis van een analyse die zo dicht mogelijk bij de realiteit aanleunt.’

Hoe dicht bij de realiteit staat de studie?
‘Daar hadden we toch wel een aantal bedenkingen bij en zware bezorgdheden over. De grootste is dat Elia werkt met data uit 2024 en 2025. Dat was het laatste tijdstempel met officiële resultaten, en de CREG vroeg om van daar te vertrekken. Daardoor werd heel wat flexibiliteit die nu al in de markt zit gewoon niet meegerekend. Zo staat er intussen 700 megawatt meer aan batterijvermogen opgesteld dan de studie meerekent in haar basisscenario. Dat vonden wij ver van de werkelijkheid van dit moment.’

Hoe problematisch is dat?
‘Vertrek je van minder recente en dus minder vermogen in flexibele assets, dan kom je tot de analyse dat er heel veel flexibiliteit nodig is. Ga je met die grootteorde van getallen aan de slag voor beleid, dan neem je mogelijk te drastische maatregelen. Elia denkt immers na over een noodknop. Het is belangrijk dat een dergelijke maatregel proportioneel is en bijvoorbeeld niet opgelegd wordt voor residentiële zonnepaneelinstallaties. Het is goed dat ook de VNR dit risico vermeldde in haar reactie op de consultatie.’

Jullie hadden meer zorgen?
‘Wat me methodologisch ook nog veel zorgen baart, is dat de studie voor heel wat flexibiliteitsoplossingen de huidige reactie voor de komende jaren statisch inschat, terwijl daar evolutie in zit. Nu reageert nog maar een beperkt aantal installaties, en elektrische auto’s zie je nog weinig op de markt. Maar laat ons 5 jaar verder kijken: dan gaat er veel meer slim gestuurd worden. Niemand heeft een glazen bol, maar statisch gaat het in ieder geval niet zijn. Daarvoor hadden betere assumpties gebruikt kunnen worden, of had men op zijn minst een vork kunnen nemen en een sensitiviteitsanalyse kunnen doen.’

Zie je verder nog knelpunten?
‘We hadden veel vragen bij de manier waarop de studie de reactie van hernieuwbare installaties nu en in de toekomst op negatieve prijzen meeneemt.  Beslist beleid is ook nog niet meegenomen in de reactie van hernieuwbare energie. Een goed voorbeeld is het besluit negatieve prijzen van de Vlaamse regering. Dat gaat een impact hebben op de reactie van hernieuwbare energie in de toekomst, maar daar werd niets mee gedaan.’

Wat houdt dat besluit negatieve prijzen in?
‘Als de elektriciteitsprijs op de energiemarkt een kwartier negatief is, worden er op dat moment geen groenestroomcertificaten en warmtekrachtcertificaten uitgedeeld. Dat gaat in vanaf 1 januari 2027. Toen de FNA werd opgemaakt, zat dat eraan te komen. Dat had dus meegenomen kunnen worden, en zo zijn er meer van dit soort zaken.’

Is er iets met jullie input gedaan?
‘Dat wel. Er zijn heel wat verduidelijkingen gekomen bij de methodologische vragen, maar de berekeningen zelf zijn niet aangepast, wel is er nu meer met vorken van resultaten gewerkt. Elia heeft gezegd dat in de tekst duidelijker staat wat de studie wel en niet doet, zodat wij daar bij beleidsmakers naar kunnen verwijzen. De verdere sensitiviteitsanalyses en aanpassingen die we gevraagd hebben, zouden wel aan bod komen in de scenarioanalyses van de volgende AdeqFlex- en FNA-studie, zo is ons beloofd. Daar zouden ze ook met de meest recente cijfers aan de slag gaan. De consultatie daarover startte gisteren en loopt tot 16 november. Elia plant de AdeqFlex studie begin 2028 af te ronden en te publiceren, en de gekoppelde FNA-studie na de zomer van 2028 te publiceren. We zijn heel benieuwd of ze met onze suggesties aan de slag gaan.’

Maar ODE wordt gehoord…
‘Dat is zeker het geval. We hebben begrip dat de herberekeningen nu niet meer konden gebeuren. Maar we gaan er wel van uit dat er binnen 2 jaar, als de flexibiliteitsstudie opnieuw gedaan wordt, rekening wordt gehouden met onze bezorgdheden van nu. Onze reactie heeft absoluut gezorgd voor de start van een intensieve dialoog, en daar zijn we zeer tevreden mee. Naar aanleiding daarvan ben ik ook gevraagd om in het panel te zetelen tijdens de voorstelling van 20 oktober. We mogen daar ook de kritische noot zijn.’

Wat wordt de impact van deze studie op de markt?
‘Dat is lastig te zeggen. Het belangrijkste dat ik kan meegeven, is dat er heel sterk naar flexibiliteit wordt gekeken, en dat er naar studies van Elia gegrepen zal worden om dat te onderbouwen. Welke maatregelen er uitkomen, is aan de politiek, en wij gaan daar ook onze mening over geven. Om nog eens op een belangrijk stokpaardje van ODE terug te komen: wij gaan de resultaten ook gebruiken om het time-of-use aspect bij capaciteitstarief op midden- en laagspanning opnieuw en opnieuw ter sprake te brengen bij beleidsmakers.’

Waarom is dat capaciteitstarief zo belangrijk?
‘Wil je de vraag naar elektriciteit in de tijd verschuiven naar momenten met veel zon en wind, dan mag wie elektriciteit afneemt op die momenten niet tegengehouden worden door een hoog capaciteitstarief. Daarom vragen we al meer dan een jaar om dat tarief op die momenten te verlagen. Nu ben je bijvoorbeeld als EV-gebruiker niet geneigd om op een zonnige zondagnamiddag volle bak te laden omdat je wordt afgerekend op je capaciteitstarief. Doe je daar iets aan, dan verleg je de vraag naar momenten waar er overschot is. Dat is impliciete flexibiliteit, zonder dat een vergoeding nodig is. Ons pleidooi is: laat de markt flexibiliteit zoveel mogelijk oplossen, en hou de noodstop voor de uiterste nood. Wij zijn er absoluut van overtuigd dat de markt veel kan, maar je moet natuurlijk de juiste omstandigheden creëren.’