Interoperabiliteit energiemanagementsystemen: ‘Nu is alles maatwerk, dat moet veranderen’

Interoperabiliteit van energiemanagementsystemen staat al langer op de Nederlandse agenda, maar de discussie wordt concreter. Binnen één maand verschenen 3 publicaties die open standaarden als voorwaarde noemen. ElaadNL presenteerde een raamwerk met 5 vastgelegde protocollen en hield de eerste interoperabiliteitstests. TNO, TKI Urban Energy en WE Labs concludeerden in een verkenning voor de Actieagenda Digitalisering Energiesysteem dat energiemanagementsystemen netcongestie niet oplossen zolang gedeelde standaarden ontbreken. En de vernieuwde Nationale Actieagenda Batterijsystemen pleit voor een nationale blauwdruk voor energiemanagementsystemen en virtuele energiecentrales, met interoperabiliteitsstandaarden en certificering.

Hoe kijken jullie bij Sunergy als energiemanagementleverancier voor installateurs en energieleverancier tegen deze ontwikkelingen aan?
‘Er is heel lang veel gepraat over energiemanagementsystemen. Nu komen we eindelijk bij de vraag wat we met z’n allen gaan doen en welke richting we kiezen. Ik ben betrokken bij het opstellen van de Nederlandse Technische Afspraak (NTA) voor energiemanagementsystemen in woningen – hems. Daar wordt dat uitgebreid besproken en dat is heel goed.’

Wat gaat dat NTA-traject opleveren?
‘Een standaard voor hoe er naar deze systemen gekeken wordt, waar partijen zoals wij en fabrikanten zich aan moeten houden. De lastigste discussiepunten daarbij zijn onder andere welke protocollen er gebruikt gaan worden en hoe we bijvoorbeeld met stakeholders als netbeheerders communiceren waarbij die in een extreem geval noodvermogen nodig zouden hebben. Ik hoop dat iedereen zich bij die norm gaat aansluiten als die er is, zodat we uniformer naar dit soort oplossingen kijken.’

Hoe groot is het interoperabiliteitsprobleem nu in de praktijk?
‘Elke integratie die wij bij Sunergy met een fabrikant of andere marktpartij maken, is een een-op-eensamenwerking. Dat geldt ook voor anderen; iedereen doet het voor zichzelf. Een standaard maakt het makkelijker om de sturing te automatiseren, waardoor klanten meer keuze krijgen uit goede producten. Er wordt nu veel op zolderkamertjes gemaakt. Doe je dat verkeerd, of niet met de juiste partijen, dan kan dat in de toekomst risicovol worden voor ons energiesysteem. Als we dit niet snel goed regelen, is het straks misschien te laat. Heel veel partijen bieden flexibiliteit achter de meter aan, maar zijn die wel klaar voor interoperabiliteit? Dat is een vraagteken.’

TNO stelt dat de adoptie van energiemanagementsystemen achterblijft door systeem- en marktfalen, niet door gebrek aan technologie. Deel je die analyse?
‘Deels. Een klant wil zijn eigen huis op orde hebben en kiest wat hij denkt dat goed is. Er is weinig voorlichting over welk energiemanagementsysteem geschikt is, dus nemen velen een commerciële propositie aan: de ene keer stuurt een energieleverancier, de andere keer het systeem van de fabrikant of een gespecialiseerde partij. En wat betreft stekkerbatterijen: daarbij wordt nauwelijks over energiemanagement gepraat, terwijl ze wel achter de meter komen te staan zonder toegang voor een sturende partij.’

De Nationale Actieagenda Batterijsystemen pleit voor een nationale blauwdruk. Klinkt dat niet te heftig?
‘Duidelijkheid en afslagen nemen is goed, anders blijft het vaag, en waar hebben we het dan over? De adoptie is echter een andere zaak, en nog belangrijker denk ik. Zo zijn er veel Chinese nieuwkomers die voor weinig geld allerhande proposities op de markt zetten – gaan die straks ook mee? In de NTA ligt nu op tafel dat er bij ieder apparaat achter de meter – zonnepaneelomvormers, batterijen, laadpalen en dergelijke – een energiemanagementsysteem aanwezig moet zijn. Wij willen dat soort spelregels volgen, maar wat als anderen dat niet doen? Toch vind ik zo’n blauwdruk mega belangrijk. Het klinkt misschien zwaar, maar laten we ergens beginnen, en daar ook een vervolg aan geven.’

ElaadNL waarschuwt voor apparaten met gesloten fabrieksplatforms. Wat moeten installateurs en consumenten daarmee?
‘Dat is essentieel. Bij Sunergy staan we voor geen vendor lock-in. Dat is onze overtuiging. Het zou mooi zijn als je met een product alle kanten op kunt, wat betreft energieleverancier én beheerder van je thuisbatterij of zonnepanelen bijvoorbeeld. Commercieel werkt dat nu niet zo. Technisch kan het wel, maar fabrikanten sluiten hun systemen vaak met een reden. Dat zagen we onlangs nog eens bij een grote laadpaalfabrikant: klanten die naar een andere charge point operator wilden, moesten de hele laadpaal vervangen. Dat moet je niet willen, en met normering en wetgeving kun je dat voorkomen.’

Kunnen bestaande thuisbatterijen en omvormers straks ook aanhaken?
‘In principe zouden hardware en software daar klaar voor moeten zijn, met alleen wat aanpassingen voor extra apparaten. Het zou geweldig zijn als een norm dat regelt, en daar zet ook de EU op in. Het mooiste is als producten die niet te sturen zijn Europa niet meer in komen, en ieder product werkt via een vast protocol met duidelijke softwarevereisten. Nu is dat niet zo. Van sommige partijen is er gewoon te weinig documentatie of standaarden om überhaupt te praten over aansturing. Er is geen standaard, dus alles is maatwerk.’

Wanneer werken al die systemen naadloos samen, is die interoperabiliteit een feit?
‘Ik vrees dat het nog wel even duurt. Het is technisch veel werk, en hoewel er deadlines zijn voor de NTA’s, denk ik dat het jaren duurt voordat we echt een standaard hebben. Dan is nog de vraag wat het commerciële geweld doet. Dat moet hand in hand gaan, anders timmeren we aan de achterkant iets dicht waar aan de voorkant al omwegen voor worden gebouwd.’

Is vrijwillige standaardisatie genoeg, of zijn certificering, subsidievoorwaarden of regelgeving nodig?
‘Als je dit echt wilt laten slagen, is een combinatie van dat alles nodig. Anders prevaleert de marktwerking. Het is bovendien allemaal hoogcomplex. Ik merk dat veel marktpartijen daardoor afhaken. Zo van: dit is me te ingewikkeld, ik ga maar weer over tot de orde van de dag en gewoon spullen verkopen. Maar op de lange termijn moeten we dit samen doen, willen we de energietransitie laten slagen.’