Energiemanagementsystemen werken straks naadloos samen dankzij nieuw raamwerk ElaadNL

Woonhuizen worden in hoog tempo actieve onderdelen van het energiesysteem. Elektrische auto’s, warmtepompen, thuisbatterijen en zonnepaneelomvormers bepalen steeds vaker wanneer stroom wordt verbruikt, opgeslagen of teruggeleverd.

Interoperabiliteit ontbreekt vooralsnog
Om al die apparaten slim te coördineren, ook in relatie tot het elektriciteitsnet en de energiemarkt, is een energiemanagementsysteem (ems, red. ook wel afgekort tot hems) nodig dat over merken en fabrikanten heen werkt.

Op dit moment ontbreekt die interoperabiliteit nog grotendeels: fabrikanten gebruiken uiteenlopende protocollen en interfaces, waardoor elke koppeling maatwerk vereist.

5 protocollen vastgelegd
Het raamwerk van ElaadNL – waarvan de ontwikkeling eind vorig jaar startte – kiest bewust voor een beperkte protocolset. Voor communicatie van buitenaf naar de woning – van netbeheerders of marktpartijen zoals energiebedrijven – is OpenADR geselecteerd. Voor communicatie binnen de woning zijn 4 protocollen aangewezen: EEBus, Matter, het Open Charge Point Protocol (OCPP) en S2, waarbij OCPP specifiek is gepositioneerd voor de aansturing van laadpalen. Een energiemanagementsysteem moet alle 5 de protocollen ondersteunen; fabrikanten van slimme apparaten hoeven slechts 1 van de 4 in-home protocollen te implementeren. Dat geeft keuzevrijheid zonder de gemeenschappelijke basis voor samenwerking te ondergraven.

3 concrete toepassingen
Het raamwerk richt zich op 3 concrete toepassingen die al actueel zijn in de markt: optimaliseren op dynamische energietarieven, maximaliseren van het zelfverbruik van eigen opgewekte zonne-energie, en het bewaken van de piekbelasting op de netaansluiting. Die combinatie bedient zowel de individuele gebruiker die zijn energierekening wil verlagen als netbeheerders die congestie willen beperken.

Lonneke Driessen, directeur van de Open Charge Alliance die het OCPP-protocol beheert, reageert positief op het raamwerk. ‘ElaadNL’s aanpak stelt fabrikanten van laadstations in staat naadloos te integreren en hun protocolimplementaties vrijelijk te kiezen en efficiënt opnieuw te gebruiken.’

Van papier naar praktijk
ElaadNL heeft het initiatief al in concrete stappen omgezet. Meerdere marktpartijen zijn geselecteerd om open source-software te bouwen als herbruikbare connectoren voor de gekozen protocollen. Parallel wordt ook een converter ontwikkeld voor bestaande apparaten die nog draaien op Modbus, een ouder communicatieprotocol, zodat de huidige installatiebasis kan aanhaken zonder direct te worden vervangen. De bouwstenen worden binnenkort beschikbaar gesteld aan fabrikanten. Bovendien heeft het eerste interoperabiliteitstestmoment al plaatsgevonden, waarbij hems-aanbieders, apparaatfabrikanten en protocolorganisaties hun implementaties naast elkaar hebben getest. Vervolgtestevenementen staan al gepland.

Het doel van die testevenementen is praktisch: interpretatieverschillen vroeg signaleren en producten betrouwbaarder maken voordat ze bij consumenten belanden. ElaadNL wil dat standaardisering, productontwikkeling en marktadoptie parallel lopen in plaats van op elkaar te wachten.

Gesloten platform riskant
Het onderzoeksrapport dat ElaadNL over het raamwerk heeft gepubliceerd, geeft ook een directe waarschuwing aan installateurs en kopers. Wie een slimme thuisbatterij, laadpaal of omvormer aanschaft die draait op een gesloten fabrieksplatform, riskeert alle slimme functies kwijt te raken als de leverancier zijn platform sluit. Open interoperabiliteit is de enige bescherming daartegen en de enige manier om consumenten keuzevrijheid te geven bij het combineren van apparaten en diensten.

Wat de tijdlijn betreft: ElaadNL verwacht dat nieuwe apparaten vanaf 2027 de geselecteerde protocollen ondersteunen. Tot en met 2026 valt de installatiebasis terug op generieke protocollen en overbruggingsoplossingen; na 2030 worden de nieuwe flexibele protocollen volledig de norm.

ElaadNL doet ten slotte ook een oproep aan de Europese Unie (EU) om interoperabiliteit te verankeren in subsidiekaders, energiemarktcodes en toekomstige regelgeving, zodat wat in Nederland al in gang is gezet, kan doorgroeien naar een Europese marktstandaard.