Kabinet en netbeheerders accepteren bewust meer risico op stroomnet

Staatssecretaris Jo-Annes de Bat van Klimaat en Groene Groei heeft de Tweede Kamer een nieuwe voortgangsbrief gestuurd over de aanpak van netcongestie. Daarin presenteert hij een gezamenlijke visie op het toekomstige elektriciteitssysteem, vastgesteld door het Rijk, netbeheerders, toezichthouder ACM en marktpartijen.

Garantie losgelaten
Tot nu toe gold in Nederland dat transportcapaciteit voor elektriciteit praktisch gezien altijd en overal beschikbaar moest zijn. Die garantie laat het kabinet nu definitief los. ‘De situatie op het stroomnet is fundamenteel veranderd ten opzichte van het verleden’, schrijft de staatssecretaris.

Volgens hem vraagt dit om een nieuwe balans tussen de waarden betaalbaarheid, betrouwbaarheid en beschikbaarheid van elektriciteit, waarbij grootschalige inzet van flexibiliteit de norm wordt en alle betrokken partijen bewust meer risico accepteren. ‘Ik beschouw het als een belangrijke stap voorwaarts dat alle betrokken partijen zich hier aan committeren, inclusief het aanvaarden van de gevolgen van soms moeilijke keuzes die we gezamenlijk moeten maken.’

Kleinere veiligheidsmarges
Het Rijk, netbeheerders, de ACM en marktpartijen accepteren bewust meer risico en varen scherper aan de wind, door met kleinere veiligheidsmarges te rekenen bij de groei van het stroomverbruik.

Flexibiliteit wordt daarbij een vanzelfsprekend onderdeel van het elektriciteitssysteem, zodat schaarse netcapaciteit doelmatiger wordt benut en wachtrijen sneller worden teruggedrongen. Zo moeten betaalbaarheid, betrouwbaarheid en beschikbaarheid van het stroomnet, nu en structureel, beter met elkaar in balans worden gebracht.

Nieuwe aansturing
Om die nieuwe visie waar te maken, wordt ook de organisatie van het Landelijk Actieprogramma Netcongestie (LAN) vernieuwd.

Via zogeheten Energyboards moet een sterkere link ontstaan tussen het nationale en het regionale niveau, zodat knelpunten sneller kunnen worden opgeschaald en landelijke maatregelen sneller in de praktijk komen. Alle partijen die een rol spelen bij de aanpak van netcongestie, inclusief het bedrijfsleven, krijgen een plek in deze nieuwe sturing.

Resultaat in de praktijk
Ondertussen begint de aanpak van de problemen met het volle stroomnet al vruchten af te werpen. In Oostzaan is na grondige analyse 180 megawatt aan extra capaciteit gevonden, genoeg om de volledige plaatselijke wachtrij van 271 partijen alsnog aan te sluiten. Ook in Zeeland boekt het kabinet resultaat: een herijking van de congestieonderzoeken, gecombineerd met flexibeler gebruik van het net, heeft daar al minstens 173 grootverbruikers van de wachtrij geholpen.

‘Dit laatste voorbeeld illustreert overigens het locatiespecifieke karakter van netcongestie’, licht de staatssecretaris toe. In delen van Noord-Brabant blijft de situatie overigens ‘kritiek’, en wordt een nieuw maatregelenpakket ontwikkeld met lessen uit de eerdere crisisaanpak in de regio Flevopolder-Gelderland-Utrecht.

Sneller bouwen aan net
Binnen het LAN-spoor Sneller Bouwen werd eind mei een nieuw hoogspanningsstation in de Zuidplaspolder in gebruik genomen, een gezamenlijk project van TenneT, Liander en Stedin. Daarmee komt er ruimte voor nieuwbouwprojecten in een van de regio’s waar netcongestie het eerst de kop opstak. Het hele traject duurde echter ruim 10 jaar, een doorlooptijd die volgens De Bat sneller moet en kan. Om procedures te versnellen werkt de staatssecretaris aan het wetgevingsprogramma Stroomlijnen energieprojecten.

De internetconsultatie van de bijbehorende Vereenvoudigingswet, die het Rijk en provincies een wettelijke basis geeft om leges te heffen voor de projectprocedure, is afgerond. Het wetsvoorstel gaat deze zomer voor advies naar de Raad van State en kan dit najaar naar de Tweede Kamer. Ook voor de midden- en laagspanningsnetten is een nieuwe aanpak afgesproken. Het Rijk, regionale netbeheerders, provincies en gemeenten hebben de ‘versnellingsaanpak regionale stroomnetten’ ondertekend, met 4 pijlers gericht op betere planning, snellere grondverwerving en kortere vergunningsprocedures.

Onderzoek tijdsafhankelijke tarieven
Voor kleinverbruikers verandert er ook het nodige. Netbeheer Nederland diende op 1 mei een voorstel in bij de ACM voor tijdsafhankelijke nettarieven voor kleinverbruikers, zodat huishoudens een financiële prikkel krijgen om stroomverbruik te verschuiven naar daluren. De toezichthouder verwacht eind dit jaar een definitief besluit.

Om de mogelijke gevolgen voor huishoudens met een warmtepomp goed in beeld te brengen, voert adviesbureau Berenschot in opdracht van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat een onderzoek uit, waarvan de resultaten dit najaar naar de Tweede Kamer gaan.

Vergoeding voor flexibiliteit
Ook flexibel gebruik door kleinverbruikers krijgt aandacht. De staatssecretaris reageert op het rapport ‘Zoveel kan met lokale flex!’ van onderzoeksbureau CE Delft, dat concludeert dat flexibiliteit op het laagspanningsnet fors kan bijdragen aan het verminderen van netcongestie en het voorkomen van het tijdelijk afschakelen van wind- en zonne-energie. Huishoudens in Gelderland, Utrecht en delen van de Flevopolder en Noord-Brabant kunnen al een financiële vergoeding krijgen, oplopend tot honderden euro’s per jaar, voor het slim aansturen van laadpalen, thuisbatterijen en warmtepompen. Na de zomer verschijnt bovendien de integrale beleidsagenda energieopslag, waarin het kabinet samen met netbeheerders en de energieopslagsector verder werkt aan voorwaarden waaronder thuisbatterijen het net kunnen ontlasten.

Grootverbruikers en Defensie
Voor grootverbruikers meldt de staatssecretaris dat het aantal flexibiliteitscontracten groeit, onder meer dankzij een groepstransportovereenkomst voor gebouwen van de ministeries van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, en van de ACM zelf.

Onderzoeksbureaus BlueTerra en Trinomics deden in opdracht van het kabinet onderzoek naar de motivaties en belemmeringen die bedrijven en netbeheerders ervaren bij het leveren van flexibiliteit, en adviseren onder meer om flexibiliteit minder uit het primaire bedrijfsproces te halen en meer uit batterijen en warmte-installaties.