Actieprogramma Netcongestie boekt resultaten, meer dan 100 acties in gang gezet

Inmiddels staan er ruim 15.000 bedrijven op de wachtlijst, maar desondanks heeft de aanpak van netcongestie in 2025 meetbare resultaten opgeleverd. Het Landelijk Actieprogramma Netcongestie meldt een zijn nieuwste voortgangsrapportage de afronding van meerdere cruciale maatregelen die de komende jaren tot tijdswinst moeten leiden bij de uitbreiding van het elektriciteitsnet. In alle 3 de programmalijnen – Sneller bouwen, Beter benutten en Slimmer Inzicht – is de afgelopen periode progressie geboekt.

Uniforme taxatieaanpak
Een belangrijk resultaat is het afgeronde onderzoek naar een uniforme taxatieaanpak voor grondprijzen bij hoogspanningsprojecten. De methode is afgelopen zomer gepubliceerd op de en wordt dit jaar geïmplementeerd via pilots van Stedin, Liander en TenneT. De actie moet een half tot 1 jaar tijdswinst opleveren bij het bouwproces van hoogspannings- en middenspanningsinfrastructuur.

Voor midden- en laagspanning zijn eveneens stappen gezet. Het regieartikel over de juridische borging van transformatorhuisjes is vorig voorjaar afgerond. Netbeheerders en gemeenten kunnen nu gebruikmaken van modelovereenkomsten die hun belangen en verantwoordelijkheden helder vastleggen, wat het juridisch proces standaardiseert en tot een half jaar tijdswinst kan opleveren.

Ook de handreiking Buurtaanpak, die gemeenten en netbeheerders helpt bij de verzwaring van laagspanningsnetten in woonwijken, is afgelopen najaar opgeleverd. Deze aanpak staat centraal bij de Regiodagen die door heel Nederland worden georganiseerd.

Juridische versnelling
Op juridisch vlak is de zogenaamde ‘gedoogplicht van rechtswege in de ontwerpfase’ per 1 januari 2026 in werking getreden. Met deze gedoogplicht kunnen overheden en netbeheerders eigenaren verplichten om onderzoekswerkzaamheden op hun grond te gedogen, wat de voorbereiding van projecten versnelt.

Het onderzoek naar bulk- en koepelvergunningen is afgelopen zomer afgerond. Het rapport is bevat aanbevelingen om vergunningsprocedures voor gemeentelijke energieprojecten te versnellen. De handreiking Versnellen Gemeentelijke Energieprojecten van Publiek Belang bouwt voort op deze aanbevelingen.

Flexibiliteit ontsluiten
Voor het beter benutten van bestaande netcapaciteit zijn afgelopen kalenderjaar enkele belangrijke onderzoeken afgerond. Het rapport over het flexibiliteitspotentieel van verschillende sectoren – waarin onder meer logistiek, kantoren, datacenters en de chemische industrie zijn onderzocht – toont waar kansen liggen om vraag en aanbod beter op elkaar af te stemmen.

Ook de uitrol van nieuwe contractvormen krijgt vorm. Voor nieuwe flexcontracten wordt uniforme naamgeving standaard doorgevoerd bij landelijke en regionale netbeheerders, wat de herkenbaarheid voor bedrijven vergroot. Daarnaast zijn netbeheerders in eind vorig jaar gestart met het aanbieden van tijdsduurgebonden transportrecht en tijdsblokgebonden transportrecht. Alle capaciteit is inmiddels vergeven en contracten worden afgesloten.

Eerste helft 2026
De komende maanden staan meerdere oplevermomenten gepland. Afgelopen maart is het framework voor samenwerkingsafspraken rondom projectrealisatie van hoogspanning afgerond. Dit beschrijft stapsgewijs de rolverdeling voor netbeheerders en medeoverheden, de benodigdheden en bouwstenen in de realisatie van hoogspanningsinfrastructuur.

Verder wordt wordt in het tweede kwartaal het onderzoek naar werelderfgoed opgeleverd. De verkenning brengt in kaart hoe hoogspanningsprojecten in de nabijheid van werelderfgoed voortvarend kunnen worden gerealiseerd. De uitkomsten worden verwerkt in de projectprocedure waar het Rijk bevoegd gezag voor is en dit moet leiden tot maximaal 1 jaar tijdswinst voor deze projecten.

Ook de verkenning naar sturen op ruimte, die decentrale overheden handvatten biedt om van energievisie naar uitvoeringsagenda te komen, wordt waarschijnlijk dit kwartaal afgerond. Hierbij komen diverse aspecten aan bod, van gebiedsaanpak en het benutten van netcapaciteit tot ruimtelijke reserveringen en governance.

Voor het beter benutten van het net worden in de eerste helft van 2026 meerdere analyses afgerond. Het onderzoek naar de effectiviteit van congestiemanagement, uitgevoerd door BlueTerra en Trinomics, kijkt naar de wijze waarop netbeheerders congestiemanagement uitvoeren en welke barrières en motivaties ondernemers ervaren.

Het onderzoek naar het zwaarder belasten van het stroomnet is net afgerond. De aanbevelingen worden nu opgepakt door het ministerie van Klimaat en Groene Groei, de Autoriteit Consument en Markt, netbeheerders en marktpartijen.

Tweede helft 2026
In het derde kwartaal van 2026 volgen meerdere maatregelen die de effectiviteit van locatiekeuzes en participatie moeten verbeteren. Een handreiking met richtlijnen, afwegingskader en casuïstiek voor het trechteren van locaties voor hoogspanningsstations en tracés wordt dan opgeleverd. Dit moet de effectiviteit en snelheid tijdens de locatiekeuze in een projectprocedure verhogen, met een verwachte tijdswinst van 1 tot 3 jaar.

Ook de verkenning naar efficiënt inrichten van participatie wordt afgerond. Deze verkenning heeft als doel de omgeving beter te betrekken en draagvlak te creëren voor versnelling van de projectprocedure en zo een half tot 1 jaar tijdswinst te boeken. Op basis van de verkenning worden enkele sporen geselecteerd en verder uitgewerkt.

Het onderzoek Yes in my Backyard (YIMBY), dat nagaat of participatie naast de bestaande invulling het draagvlak voor de bouw van laagspanningsinfrastructuur kan vergroten, wordt eveneens in het tweede of derde kwartaal van 2026 opgeleverd. Dit moet uiteindelijk voor laagspanningsinfrastructuur een half tot 1 jaar tijdswinst opleveren.

Langere termijn
Verschillende maatregelen hebben een langere doorlooptijd zoals de versnelde beroepsprocedure voor elektriciteitsprojecten vanaf 21 kilovolt waarover de Raad van State inmiddels een negatief advies heeft afgegeven. De beoogde oplevering hangt af van de Wet Versterking regie volkshuisvesting.

Het invoeren van kostenverhaal, waarbij het Rijk en provincies gemaakte kosten kunnen ophalen bij initiatiefnemers, staat gepland voor het eerste kwartaal van 2028. Dit geeft duidelijkheid aan initiatiefnemers van projecten en voorkomt vertraging door onduidelijkheden.

Voor de aanpak van stikstofvergunningen voor energie-infrastructuur lopen onderhandelingen met Europese Unie. Parallel wordt onderzocht hoe het voorstel uit het Europese Grids Package kan worden geïmplementeerd in nationale wetgeving. De verwachte oplevering is 2028, met een tijdswinst van een half tot 1 jaar.

Doorlopende inspanningen
Naast projecten met een concrete opleverdatum lopen meerdere doorlopende trajecten. De Projectenaanpak, waarbij de regierol van het Rijk wordt versterkt voor 26 urgente elektriciteitsinfrastructuurprojecten, wordt verder uitgebreid. De komende maanden worden de projectplanningen geconcretiseerd en verwerkt in de halfjaarlijkse update van het investeringsplan van TenneT. De tijdswinst kan oplopen tot 1,5 jaar.

De Expertpool Energie-infrastructuur heeft voor de komende 5 jaar 22,5 miljoen euro uit het Klimaatfonds beschikbaar gekregen. Sinds dit kalenderjaar is de reikwijdte uitgebreid met complexe hoog- en middenspanningsprojecten, waardoor ondersteuning voor veel meer projecten mogelijk wordt die tot 1 jaar tijdswinst kunnen boeken.

Ook de Overlegtafel Laagspanning, een bestuurlijke overlegtafel met gemeenten en netbeheerders gericht op de realisatie van laagspanningsprojecten, gaat in het tweede kwartaal van 2026 van start. Het doel is specifieke knelpunten uit de praktijk te agenderen en waar mogelijk gezamenlijk op te lossen en zo tot een 0,5 jaar tijdswinst te boeken.

Flexibiliteit kleinverbruikers
Voor kleinverbruikers worden flexproducten ontwikkeld. Samenwerking tussen netbeheerders en marktpartijen is geïntensiveerd en lopende pilots met thuisbatterijen zijn uitgebreid met slimme warmtepompen. De opschaling van de uitrol staat gepland voor het derde kwartaal van 2026.

Ook netbewust publiek laden – waarbij laadpuntoperators samen met Enexis en Stedin zijn gestart in de regio Flevoland, Gelderland en Utrecht – wordt voorbereid voor landelijke opschaling in samenwerking met de Nationale Agenda Laadinfrastructuur. Oplevering staat gepland voor het vierde kwartaal van 2026.

Het nieuwe nettarief voor kleinverbruikers, dat bestaat uit 4 prijsniveaus en 5 tijdsblokken, wordt verder uitgewerkt. Het codewijzigingsvoorstel is in behandeling bij de Autoriteit Consument en Markt (ACM). Verder worden aanpassingen in regelingen onder de Energiewet voorbereid, met als beoogde oplevering het vierde kwartaal van 2026.

Dataproducten voor slimmer inzicht
De actielijn Slimmer Inzicht levert de komende periode meerdere dataproducten op. Capaciteit, belasting en nettopologie voor middenspanning wordt in het derde kwartaal van 2026 opgeleverd, voor laagspanning in het vierde kwartaal. Deze dataproducten maken locatie, tijd, duur en omvang van de knelpunten inzichtelijk, zodat klanten en dienstverleners handelingsperspectief kunnen ontwikkelen.

Energiegebiedsprofielen, die inzicht geven in elektriciteitsafname en -invoeding in een buurt, wijk of gemeente, worden voor middenspanning in het tweede kwartaal van 2026 opgeleverd en voor laagspanning in het derde kwartaal. Dit moet energieoptimalisatie gebiedsgericht mogelijk maken.

Tot slot wordt het Buurtnet-programma wordt opgeschaald naar 48 wijken. Na het faciliteren van onderzoek naar gedragsverandering volgt in het tweede kwartaal de opschaling van de consumentenapp. In het vierde kwartaal wordt tot slot het Buurtnet-dataproduct voor marktpartijen gerealiseerd.