Raad EU steunt wetgevingspakket voor tijdelijke stikstofruimte uitbreiding stroomnet

Het European Grids Package dat de Europese Commissie eind vorig jaar presenteerde, omvat een herziene verordening voor trans-Europese energie-infrastructuur (TEN-E) en een nieuwe vergunningsrichtlijn. Centrale doelstelling is het versnellen van de elektrificatie en verduurzaming van Europa.

Stikstofruimte
Het pakket bevat ook stevige maatregelen om vergunningsprocedures te verkorten en om tijdens de bouw van netinfrastructuur tijdelijk meer ruimte te bieden voor stikstofuitstoot.

Die stikstofmaatregel moet in Nederland volgens staatssecretaris De Bat van Klimaat en Groene Groei een einde maken aan het zogenoemde stikstofslot, dat de aanleg van netinfrastructuur momenteel met 3 tot 12 maanden kan vertragen. Door het Europese wetgevingspakket hoeven de gevolgen van stikstofdepositie straks tijdens de bouw dan niet langer te worden meegenomen in een beoordeling van natuureffecten.

Grensoverschrijdende elektriciteitscapaciteit
De Raad van de Europese Unie – het orgaan waarin ministers van de 27 EU-lidstaten samenkomen – kiest voor een gemeenschappelijk kader voor netwerkontwikkelingsplanning dat de sectoren elektriciteit, waterstof en gas bestrijkt. De Europese Commissie stelt daarvoor een centraal scenario op, gebaseerd op input van lidstaten en stakeholders, om langetermijnknelpunten in de energie-infrastructuur in kaart te brengen. Dat scenario houdt rekening met nationale energie- en klimaatplannen (NECP’s), regionale kenmerken en prijsverschillen tussen lidstaten.

Elke 2 jaar worden gevoeligheidsanalyses uitgevoerd om in te spelen op marktontwikkelingen. De urgentie is groot: eerder onderzoek laat zien dat Europa tekortschiet in grensoverschrijdende elektriciteitscapaciteit, met een geschat financieringstekort van 30 miljard euro.

Congestiegeld niet meer verspild
Een concrete financieringsmaatregel betreft de herbestemming van ongebruikte congestie-inkomsten. Dat zijn de gelden die netbeheerders ontvangen wanneer krapte ontstaat op verbindingen tussen biedingszones, de gebieden waartussen elektriciteit wordt verhandeld. Een deel van die inkomsten, dat tot dusver onbenut bleef, wordt voortaan gereserveerd voor grensoverschrijdende projecten die congestie verminderen.

De regeling wordt gefaseerd ingevoerd. Met ingang van 1 januari 2028 wordt 10 procent van de congestie-inkomsten gereserveerd, met een jaarlijkse stijging van 5 procentpunt totdat het plafond van 25 procent in 2031 wordt bereikt. De maatregel geldt niet voor inkomsten uit biedingszones binnen één land, noch voor middelen geïnd vóór inwerkingtreding van de verordening. Ongebruikte fondsen komen na 8 jaar beschikbaar voor lidstaten om in te zetten conform de bestaande EU-regelgeving voor de elektriciteitsmarkt.

Aanval op het stroomnet
Als reactie op de groeiende dreiging van sabotage, fysieke aanvallen en cyberaanvallen op energiesystemen introduceren de energieministers een nieuwe categorie prioriteitsprojecten, specifiek gericht op de veiligheid en weerbaarheid van bestaande elektriciteitsinfrastructuur. Die categorie maakt financiering mogelijk voor kritieke onderdelen die nodig zijn bij noodreparaties van elektriciteitsverbindingen.

De Europese Rekenkamer concludeerde eerder dat de modernisering van het Europese stroomnet te langzaam verloopt en aanzienlijk meer investeringen vereist.

Vergunning digitaal en sneller
De ministers onderschrijven de noodzaak van snellere en transparantere vergunningsprocedures. Elektriciteits- en duurzame-energieprojecten krijgen standaard de status van ‘dringend openbaar belang’, tenzij het tegendeel wordt aangetoond, waardoor zij profiteren van een versnelde goedkeuringsprocedure. Digitale loketten moeten de vergunningsaanvragen vereenvoudigen. Lidstaten kunnen bovendien bepalen dat een uitblijvend antwoord van bevoegde instanties bij tussenstappen wordt beschouwd als stilzwijgende instemming.

Europese landen lopen al langer achter bij de uitvoering van vergunningversnelling voor hernieuwbare energie. De Raad van de Europese Unie wil voorkomen dat ontwikkeling van duurzame energie in grote gebieden wordt uitgesloten, en bepleit een vereenvoudigde procedure voor de uitrol van hernieuwbare energie. Omwonenden kunnen worden betrokken via onafhankelijke gespreksleiders en profiteren via een lokaal voordeelsfonds van de energieprojecten in hun omgeving.

Ierland neemt stokje over
De Europese Commissie presenteerde het European Grids Package in december 2025 als reactie op de geringe interconnectiviteit tussen lidstaten en om het energienetwerk klaar te stomen voor klimaatneutraliteit. In zijn conclusies van afgelopen maart riep de Europese Raad op om in 2026 overeenstemming te bereiken over een ambitieus netpakket. Het pakket maakt tevens deel uit van de routekaart ‘One Europe, One Market’, gericht op een sterker concurrentievermogen en lagere energieprijzen.

Nu de Raad zijn standpunt heeft vastgesteld, start het Ierse voorzitterschap de onderhandelingen met het Europees Parlement zodra ook dat zijn positie heeft bepaald. Het streven is om nog in 2026 tot definitieve wetgeving te komen.

Weg naar klimaatneutraliteit
‘Het akkoord van vandaag effent de weg voor de elektrificatie van Europa op weg naar klimaatneutraliteit’, aldus Michael Damianos, minister van Energie, Handel en Industrie van Cyprus. ‘Door de vergunningverlening te versnellen en de interconnecties te versterken, waaronder het beëindigen van de energie-isolatie van lidstaten, zorgen we voor betaalbare en schone energie en versterken we de energiezekerheid voor alle Europese burgers. Door dit strategische pakket te realiseren heeft het Cypriotische voorzitterschap zijn leuze, een autonoom Europa, open voor de wereld, in de praktijk gebracht.’