Kabinet: uitwerking capaciteitsmechanisme ligt op schema, eerste veiling gepland in 2028

Via de capaciteitsmarkt ontvangen aanbieders van regelbaar vermogen, opslag en vraagrespons een vaste vergoeding via jaarlijkse veilingen, bovenop hun reguliere marktopbrengsten. Onder meer voor batterijen kan het capaciteitsmechanisme daarmee een belangrijke inkomstenbron worden.

Leveringsjaar 2029-2030 

‘Het zorgt ervoor dat ook tijdens periodes van weinig wind en zon in combinatie met een hoge elektriciteitsvraag voldoende capaciteit beschikbaar is om aan deze vraag te voldoen’, aldus Van Veldhoven. De eerste tender is gepland voor 2028, voor het leveringsjaar 2029-2030. TenneT treedt op als centrale inkoper.

TenneT publiceerde recent een corrigendum op de Monitor Voorzieningszekerheid 2026. Daarin corrigeert TenneT een modelfout, waardoor het verwachte aantal uren per jaar met een stroomtekort voor 2028, 2033 en 2035 lager uitvalt dan eerder werd gemeld. Voor 2030 blijft de verwachting ongewijzigd. Van Veldhoven benadrukt dat dit niets verandert aan de urgentie: ‘De norm van 4 uur tekort per jaar wordt ondanks deze correctie nog steeds vanaf 2030 overschreden, waardoor de conclusies en aanbevelingen van de monitor overeind blijven.’

Wet al ingediend

De uitwerking van het mechanisme vindt plaats in nauwe samenwerking met TenneT en de Autoriteit Consument en Markt (ACM). Het kabinet hanteert daarbij 5 uitgangspunten: kostenefficiëntie, technologieneutraliteit en inclusiviteit, aansluiting bij Europese regelgeving en bij mechanismen van buurlanden, stimulering van CO2-vrije capaciteit en snelle implementatie met ruimte voor toekomstige aanpassingen. De wettelijke grondslag is opgenomen in het deze zomer ingediende Electricity Market Design-wetsvoorstel.

De benodigde lagere regelgeving loopt volgens planning mee en treedt tegelijkertijd in werking. De eerste uitwerking van het ontwerp wordt in december afgerond. In het tweede kwartaal van 2027 volgt de consultatie van de regelgeving. In september is al een formele processtap gezet door het vereiste uitvoeringsplan in te dienen bij de Europese Commissie.

Europese goedkeuring

Die brengt naar verwachting begin 2027 haar formele mening uit over het uitvoeringsplan. Op ambtelijk niveau vinden bovendien al informele gesprekken met Brussel plaats om aandachtspunten vroegtijdig te signaleren. Het kabinet streeft naar staatssteungoedkeuring in het derde kwartaal van 2027.

Onderdeel van het Europese traject is ook het vaststellen van een betrouwbaarheidsnorm – een zogenaamde Reliability Standard – die bepaalt hoeveel uur stroomtekort per jaar acceptabel is. Die norm wordt berekend op basis van 2 waarden: de waarde die afnemers hechten aan elektriciteit die niet geleverd kan worden en de geschatte kosten voor nieuwe productiecapaciteit. De ACM stelt die tweede waarde nationaal vast via een extern onafhankelijk onderzoek, zodat het Nederlandse tijdpad niet afhankelijk is van het Europese proces.

Wie betaalt mee

De kosten worden via tarieven door de netbeheerders doorberekend aan eindgebruikers. Daarbij koppelt het kabinet de bijdrage direct aan het verbruiksmoment. ‘Hoe meer verbruik tijdens schaarste aan elektriciteit, hoe groter de bijdrage aan de kosten die daardoor ontstaan’, schrijft Van Veldhoven. Verschuift een afnemer het verbruik naar rustigere momenten, dan blijft de bijdrage beperkt. Zo creëert het systeem een prikkel om stroom te gebruiken wanneer er voldoende aanbod is.

Voor kleine aansluitingen zoekt het kabinet aansluiting bij de tijdsafhankelijke transporttarieven die momenteel worden ontwikkeld. De netbeheerders werken aan een voorstel voor de verdere uitwerking; betrokken partijen krijgen daarna de gelegenheid om daarop te reageren. Ook voor het financieringsmodel is staatssteungoedkeuring van de Europese Commissie vereist. De Tweede Kamer ontvangt in het eerste kwartaal van 2027 een volgende voortgangsbrief.