Minister: geen hulp voor gascentrales om tijd tot capaciteitsmechanisme te overbruggen

Dat heeft minister Van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei laten weten na Kamervragen van de PVV en JA21 over de Monitor Voorzieningszekerheid 2026 van TenneT. Op de vraag of zij kan uitsluiten dat bestaande gascentrales vóór de invoering van een capaciteitsmechanisme economisch onrendabel worden en daardoor sluiten, antwoordt de minister botweg: ‘Nee, in de Europese elektriciteitsmarkt beslissen marktpartijen over investeringen en eventuele sluiting van productiecapaciteit. Het kabinet heeft geen directe invloed op deze commerciële afwegingen.’

Geen tijdelijke noodgreep
Ook op de vraag of het kabinet bereid is om vooruitlopend op een definitief capaciteitsmechanisme tijdelijke maatregelen te treffen om bestaand regelbaar vermogen beschikbaar te houden, komt een afwijzend antwoord. ‘Op basis van de huidige inzichten, onder meer gepresenteerd in de Monitor Voorzieningszekerheid 2026, ziet het kabinet naast de introductie van een tijdig operationeel marktbreed capaciteitsmechanisme geen aanleiding voor aanvullende tijdelijke maatregelen’, stelt de minister.

Bij een capaciteitsmechanisme worden gascentrales, batterijen of andere aanbieders van regelbare stroom vooraf betaald om hun productiecapaciteit beschikbaar te houden, ook als die niet voortdurend wordt gebruikt. Dat mechanisme zal op zijn vroegst in de winter van 2029-2030 operationeel zijn, met een eerste veiling in 2028.

Ook kolenreserve afgewezen
Ook het idee om bestaande kolencentrales tijdelijk aan te houden als strategische reserve voor noodsituaties wijst de minister van de hand. ‘Een strategische reserve is minder geschikt om de risico’s uit de monitoren te mitigeren, omdat deze risico’s voor de voorzieningszekerheid het gevolg zijn van structurele veranderingen op de elektriciteitsmarkt’, licht zij toe. Een strategische reserve vooruitlopend op het capaciteitsmechanisme zou volgens haar bovendien tot dubbele implementatielast leiden en zo de invoering van het definitieve mechanisme vertragen.  

Ook voor de circa 4 gigawatt aan regelbaar kolenvermogen die vóór 2030 wegvalt, ziet het kabinet geen noodzaak om dit 1-op-1 te vervangen. ‘Het is in de Europese elektriciteitsmarkt aan marktpartijen om te beslissen over investeringen in of behoud van vraagrespons, batterijen en regelbaar vermogen’, duidt de minister.

Batterijen geen garantie
Een belangrijke vraag is of batterijen het gat kunnen opvullen dat gascentrales en kolencentrales achterlaten. Daarop antwoordt de minister terughoudend wanneer haar wordt gevraagd hoeveel uur leveringszekerheid de verwachte batterijvolumes kunnen bieden tijdens langdurige windarme winterperiodes. ‘Dit is niet aan te geven’, erkent zij. ‘Welke bronnen op een bepaald moment in de vraag voorzien hangt af van de weerssituatie, eventuele uitval van capaciteit en de omvang van de vraag.’

Volgens de minister wordt daarbij steeds een combinatie ingezet van vraagrespons, batterijen, regelbaar vermogen en import. Batterijen kunnen in dat proces op sommige momenten opladen en op andere momenten juist ontladen, maar bieden volgens het kabinet dus geen garantie tijdens lange periodes zonder wind.

Tekort loopt op
Hoe groot het gat precies is, blijkt uit de eigen berekeningen van TenneT. Zonder capaciteitsmechanisme ontbreekt er volgens de netbeheerder 0,4 gigawatt aan regelbaar vermogen in 2030, oplopend tot 2,8 gigawatt in 2035, ervan uitgaande dat omliggende landen evenredig capaciteit toevoegen om aan hun eigen voorzieningszekerheidsnorm te voldoen.

Die ontbrekende capaciteit moet volgens de minister worden opgevangen door een combinatie van vraagrespons, batterijen en regelbaar vermogen, zonder dat het kabinet daarbij op dit moment extra tijdelijke steunmaatregelen voor bestaande centrales overweegt.

Kernenergie helpt pas later
Opvallend is ook het antwoord van de minister op de vraag van JA21 over de bijdrage van kernenergie. Met circa 0,5 gigawatt verwacht kernvermogen tot 2035 blijft de voorzieningszekerheid volgens de minister onvoldoende geborgd, ook al is met dat vermogen al rekening gehouden in de berekeningen van TenneT.

Nieuwe kerncentrales komen volgens de minister op zijn vroegst eind jaren dertig beschikbaar en kunnen daarom geen bijdrage leveren aan het oplossen van de voorzieningszekerheidsrisico’s tot 2035.

Mogelijk hogere stroomprijzen
Voor huishoudens en bedrijven kan een aanhoudend tekort aan regelbaar vermogen gevolgen hebben voor de portemonnee. ‘Dit kan leiden tot meer prijspieken voor huishoudens en bedrijven’, erkent de minister, al moet het capaciteitsmechanisme dat risico juist beperken.

Tegelijk brengt het mechanisme zelf ook kosten met zich mee. ‘Net zoals de premie van een verzekering’ wordt dit volgens de minister via de tarieven van de netbeheerders bij huishoudens en bedrijven in rekening gebracht.