Wie krijgt straks nog stroom? Vlaanderen wil gezinnen en hulpdiensten vooraan in de rij zetten

Vlaams minister van Energie Melissa Depraetere (Vooruit) meldt dit in antwoord op schriftelijke vragen van Vlaams Parlementslid Peter Van Rompuy (cd&v). Hij wilde weten hoe Vlaanderen omgaat met netcongestie, omdat het elektriciteitsnet ook in Vlaanderen steeds vaker te weinig ruimte heeft voor nieuwe of zwaardere aansluitingen. Van Rompuy vroeg specifiek naar de situatie in de regio Halle-Vilvoorde.

Wie eerst komt
Voorlopig maakt Vlaanderen geen onderscheid tussen soorten netgebruikers. ‘Op dit moment geldt het principe van “first come, first served”‘, schrijft de minister. ‘Dat wil zeggen dat de gebruiker die als eerste netcapaciteit aanvraagt, als eerste in aanmerking komt voor aansluiting.’

Dat uitgangspunt staat steeds meer ter discussie. ‘Niet alleen in Vlaanderen maar ook in het buitenland en in de lijnen die zijn uitgezet door Europese Commissie heerst het besef dat “first come, first served” in congestiegebied inefficiënte en soms ongewenste gevolgen kan hebben’, aldus Depraetere. In plaats daarvan wordt gekeken naar criteria die meewegen hoe ver een project gevorderd is en naar criteria van essentieel maatschappelijk belang in regio’s met te weinig capaciteit.

Voorrang voor hulpdiensten
De minister somt op welke groepen daarbij in beeld zijn. ‘De concrete categorieën die als prioritair genoemd worden, zijn onder andere huishoudelijke gebruikers en gebruikers op laagspanning, diensten die bijdragen aan essentiële maatschappelijke functies, zoals politie, brandweer en gezondheidszorg, congestieverzachters en bedrijven die verplichte verduurzamende maatregelen uitvoeren.’

Een besluit is er nog niet. ‘De invulling en de toepassing van dit kader is uiteindelijk onderdeel van politiek debat’, stelt Depraetere. Het Vlaams Parlement werkt zelf aan een voorstel voor voorrangsregels. Voor de regulator en de netbeheerders moet zo’n kader volgens de minister dienen ‘als handvat om schaarse capaciteit prioritair te kunnen voorzien aan deze categorieën gebruikers in congestiegebied’.

Flexibel aansluiten
In congestiegebied is het kader voor flexibele aansluitingsovereenkomsten nog in ontwikkeling. De uitwerking ligt bij de Vlaamse Nutsregulator (VNR), die heeft vastgelegd dat zo’n overeenkomst mogelijk is voor aanvragen met telecontrole, oftewel besturing op afstand, en vanaf 250 kilovoltampère. ‘Huishoudelijke afnemers vallen dus niet onder het kader voor een flexibele aansluitingsovereenkomst’, schrijft de minister.

Tot dat kader werkt, vallen nieuwe aansluitingen in congestiegebied onder het product Fall-Back Flex. Daarmee hoeven netbeheerders bij schaarste geen aansluitingen te weigeren, maar kunnen zij die toch realiseren als de aanvrager bereid is zijn verbruik aan te passen. ‘Die aansluiting blijft enkel flexibel zolang er sprake is van netcongestie’, licht Depraetere toe. ‘Netbeheerders werken immers doorlopend aan netversterking om aansluiting zonder voorwaarden mogelijk te maken voor elke aansluiting, ongeacht de aard en activiteiten van de netgebruiker.’

Cijfers ontbreken
Van Rompuy vroeg om een overzicht per gemeente en per jaar van het aantal aanvragen voor nieuwe aansluitingen en verzwaringen, de openstaande dossiers en de gemiddelde wachttijden in Halle-Vilvoorde over de afgelopen 10 jaar. Dat krijgt hij niet. Zo’n overzicht ‘is niet beschikbaar in de standaardrapportages’, laat de minister weten. Ook zijn vragen over hoe de cijfers en investeringen in Halle-Vilvoorde en Vlaams-Brabant zich verhouden tot de rest van Vlaanderen blijven onbeantwoord.

Voor de actuele situatie verwijst Depraetere naar de website van Fluvius, waar maandelijks cijfers over de lopende dossiers worden bijgewerkt en een kaart met aansluitingsmogelijkheden voor bedrijven en industrie staat. Die kaart toont de situatie per stroomgebied, het deel van het stroomnet dat door 1 transformatorstation wordt gevoed. Flexibele contracten kunnen alleen worden ingezet in gebieden met netcongestie. ‘In de gebieden zonder netcongestie zijn nieuwe aansluitingen en verzwaringen nog mogelijk zonder beperkingen.’

Elektrificatie oorzaak groei
Hoogspanningsnetbeheerder Elia verwacht dat de vraag naar elektriciteit in België in 2035 de helft hoger ligt dan in 2024. Oorzaken zijn de elektrificatie van industrie, transport en de verwarming van gebouwen, en de digitalisering. Een werkgroep met netbeheerders, de regulator, kabinetten en administraties volgt de ontwikkelingen en bekijkt welke maatregelen toekomstige aansluitingen mogelijk kunnen houden.

De VNR keurde afgelopen juni een aangepast ontwikkelingsplan van Elia voor het plaatselijk vervoersnet goed. Eerder dit jaar kreeg ook het ontwikkelingsplan van Fluvius voor het distributienet onder voorwaarden groen licht.

Knelpunt ligt hoger
De geplande netversterkingen van Fluvius staan in investeringsplannen die om de 2 jaar worden opgesteld en 10 jaar vooruitkijken. Het nieuwste plan beslaat de periode 2026 tot en met 2035. ‘Op Vlaams niveau bedraagt de bijkomende investering in de distributienetten ten gevolge van de energietransitie 4 miljard euro over een periode van 10 jaar’, aldus de minister.

Het echte knelpunt ligt volgens haar elders. ‘De bottlenecks in de infrastructuur die aan de basis liggen van netcongestie in Vlaanderen, situeren zich in de regel echter niet op de distributienetten maar op de hoger gelegen infrastructuur.’ Elia investeert in het transmissienet en in de koppelpunten met het distributienet, wat volgens Depraetere ook gevolgen heeft voor de netcapaciteit in Halle-Vilvoorde. Fluvius en Elia werken sinds maart 2025 met een gezamenlijk actieplan dat steunt op blijven investeren in de netten, maximaal inzetten op flexibiliteit en het aanpassen van het beleid.