EU wil recyclingdoelen op maat voor zonnepanelen

Dat schrijft minister Stientje van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei in een brief aan de Tweede Kamer. Zij reageert daarmee op een verzoek van Kamerlid Henk Vermeer (BBB), die tijdens het Kamerdebat over kerncentrale Borssele vroeg om inzicht in het beleid voor het ontmantelen, inzamelen en verwerken van oude windmolens en zonnepanelen.

Nu nog gewone e-waste
Zonnepanelen vallen op dit moment onder de Europese richtlijn voor afgedankte elektrische en elektronische apparatuur, kortweg de AEEA-richtlijn. Daarmee zitten zonnepanelen in dezelfde categorie als wasmachines, telefoons en ander elektronisch afval. Producenten zijn hierdoor verplicht via de uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (UPV) 75 procent van de afgedankte zonnepanelen nuttig toe te passen en 65 procent te recyclen.

In Nederland voert Stichting OPEN deze taak collectief uit, gefinancierd met een afvalbeheerbijdrage die producenten betalen en die sinds 1 juli 2023 is verhoogd naar 4 eurocent per kilogram. Eerder dit jaar sloot de stichting al een contract met een verwerker voor de hoogwaardige verwerking van afgedankte zonnepanelen in Nederland en verlengde het kabinet de erkenning van Stichting OPEN.

Dezelfde generieke doelstellingen
Het probleem is dat zonnepanelen binnen de huidige richtlijn dezelfde generieke doelstellingen krijgen als alle andere elektronica, terwijl zij een heel andere samenstelling hebben.

Maar belangrijker nog, zonnepanelen gaan meestal rond de 30 jaar mee. Dit terwijl wasmachines, laptops, telefoons en andere huishoudelijke apparaten veel sneller worden vervangen. Daardoor past een inzameldoelstelling op basis van producten die in de afgelopen 3 jaar op de markt zijn gebracht slecht bij zonnepanelen.

Een apart onderdeel voor zonnepanelen zou het bovendien mogelijk maken om specifieke inzamel- en verwerkingsdoelstellingen op te nemen die zijn toegesneden op het materiaal waaruit een zonnepaneel bestaat, zoals glas, silicium en de kritieke grondstoffen zilver en koper. Zo kan gerichter worden ingezet op het terugwinnen van juist die grondstoffen, in plaats van zonnepanelen te behandelen als gewone elektronica die vooral wordt gerecycled voor de gemakkelijk terug te winnen materialen.

Ook windturbines in beeld
Minister Van Veldhoven meldt verder dat er voor windturbines op land en op zee op dit moment geen specifieke Europese eisen gelden voor inzameling en verwerking, omdat deze productgroep buiten de reikwijdte van de AEEA-richtlijn valt. Voor windturbines op land geldt wel de algemene Kaderrichtlijn Afvalstoffen en het Circulair Materialen Plan, en is storten verboden.

Bij windparken op zee moet de exploitant conform de Wet windenergie op zee een bankgarantie afgeven voordat een windpark stroom mag leveren, om de volledige verwijdering aan het einde van de vergunningstermijn te waarborgen. In de tenders voor de windparken in kavels IJmuiden Ver Gamma-A en Gamma-B worden bovendien al eisen gesteld aan de recyclebaarheid van rotorbladen en moeten vergunninghouders een eindelevensplan indienen. De Europese Commissie overweegt nu ook windturbines onder de reikwijdte van de AEEA-richtlijn te brengen, waardoor eveneens een producentenverantwoordelijkheid voor windturbines zou ontstaan.

Voorstel deze zomer verwacht
Het voorstel van de Europese Commissie voor de herziening van de AEEA-richtlijn wordt in het derde kwartaal van 2026 verwacht. Pas dan wordt volgens Van Veldhoven duidelijk of er daadwerkelijk een aparte categorie voor zonnepanelen komt en of windturbines onder de richtlijn gaan vallen.