Het dilemma | Hoe erg zit stikstofproblematiek Nederlandse energietransitie in de weg?

Wat zijn de actuele ontwikkelingen op het snijvlak van stikstof en de energietransitie?
‘Allereerst. Onze sector zit in een bijzondere positie. We dragen enerzijds bij aan de oplossing; door het opwekken van groene energie en die te transporteren naar elders kunnen we helpen bij het verminderen van stikstofproblemen. Anderzijds veroorzaken we die zelf, een klein beetje uitstoot tijdens de bouw en soms wat tijdens de operationele fase. Om die laatste reden komen vergunningen in de knel. Dat steekt iedereen, ook de politiek. Maar er wordt vooruitgang geboekt.’

Hoe dan?
‘Allereerst op Europees niveau, mede door inspanningen vanuit Nederland. In het EU Grid Package, een voorstel van de Europese Commissie, is opgenomen dat verzwaring en uitbreiding van netinfrastructuur uitgezonderd worden van stikstofregels. Mooi, want we willen vergroenen door te elektrificeren; fossiel verbranden betekent stikstof de lucht injagen.’

Dat is dus logisch?
‘Zeker. Het is nu wachten op goedkeuring door de gezamenlijke wetgevende driehoek, de Europese Commissie, het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie. Die wordt eind dit jaar verwacht. De regering is zelfs zo enthousiast, en dat is een compliment waard, dat er vooruitlopend op deze toekomstige regelgeving nu al het tijdrovende voorbereidende werk voor implementatie wordt gedaan.’

Dit geldt voor alle infrastructurele werken?
‘Nog niet voor waterstofnetten. Grote kans dat dit nog kan worden meegenomen in het proces dat nu gaande is in Europa. Lukt dat niet, dan moeten we het zelf regelen. Maar onder de streep: dit is een heel grote en belangrijke stap – bijzonder fijn en goed nieuws.’

Stikstofregels zitten ook duurzame energieprojecten in de weg…
‘Niet iedereen is dus gerustgesteld door deze ontwikkelingen. Zo belemmeren stikstofregels nog steeds de ontwikkeling van geothermische projecten, waarbij boringen met zwaar materieel moeten worden uitgevoerd. Er is nog niet altijd elektrisch materieel waarmee dat mogelijk is. Denk daarnaast aan groengasprojecten. Mestvergisting kun je stikstofvrij maken met behulp van de stikstofstripper. Vergunning is echter lastig, omdat dit nog niet goed in regulering is vastgelegd. Dat moet gefikst worden, in Europa of anders in Nederland.’

En zon en wind?
‘Dat is een ander verhaal. Dat draait om technische vooruitgang. Die sectoren zijn in toenemende mate in staat om projecten met elektrische apparaten uit te voeren, bijvoorbeeld zonnepaneelinstallaties kunnen zonder stikstofuitstoot worden gebouwd in en rondom kwetsbare natuur. Zelfs de zwaarste windmolens op zee kunnen tegenwoordig met kranen op schepen met waterstofaandrijving omhoog worden gehesen. Het probleem is wel dat dit allemaal moet worden aangetoond en verantwoord, waardoor projecten veel vertraging kunnen oplopen.’

Maar er zit progressie in, technisch en beleidsmatig?
‘Het gaat de goede kant op. Maar er is nog veel te doen, ook ten aanzien van hulpwarmtecentrales die als back-up dienen voor warmtenetten. Die draaien vaak op gas, en dat betekent dat er stikstof vrijkomt. Ze staan echter doorgaans stil en komen alleen in actie als de nood echt aan de man is, bijvoorbeeld tijdens extreem koude winterperiodes. Ook daar moet naar worden gekeken. Hoe zorgen we dat die projecten ondanks het Nederlandse stikstofprobleem doorgang kunnen vinden? Ook wat dat betreft hangt veel af van de stikstofplannen van het nieuwe kabinet.

In welke zin?
‘Die plannen worden naar verwachting nog voor de zomer gepresenteerd in de Tweede Kamer. Wij hopen op een stevig, serieus en omvattend pakket. Momenteel zeggen rechters namelijk nee tegen projecten, omdat Nederland nu niets doet om het stikstofdoel te realiseren. Wellicht kan dat dan omslaan in een ja, bijvoorbeeld ten aanzien van die aardwarmte en biogasprojecten.’

Dan zal het minderheidskabinet een meerderheid moeten vinden…
‘Zijn die plannen substantieel genoeg, dan lijkt me dat er geen reden is voor PRO (red. GroenLinks-PvdA) om daar niet achter te gaan staan. Vervolgens moeten wat kleinere aanvullende partijen bijeen worden gescharreld om het door de Eerste Kamer te krijgen, maar dat zou moeten lukken met de juiste aanpak.’

Hoe spannend is dit allemaal voor de hernieuwbare-energiebranche?
‘Deze beleidsontwikkelingen zijn van wezenlijk belang voor de voortgang van onze energietransitie en onze achterban, waarbij we het elektrisch rijden niet mogen vergeten. Ook daarmee kan een wezenlijke bijdrage aan het terugdringen van stikstof worden geleverd. En dan nog, zelfs al komt er een voortvarend stikstofbeleid, wat wordt dan de houding van onze rechters? Die refereren nu aan de Nederlandse stikstofdoelen voor 2030. In de nieuwe plannen wordt naar 2035 gekeken. Gaan rechters daar straks mee akkoord, of vinden ze die beleidslijn te lang? Het is heel erg spannend allemaal.’