IEA: Chinese exportcontroles bedreigen wereldwijde energietransitie

Onderzoekers van het IEA stellen dat kwetsbaarheid van strategische sectoren zoals energietransitie en defensie groeit, doordat China’s dominantie in de verwerking van deze cruciale grondstoffen verder toeneemt.

Hoge concentratie
Voor maar liefst 19 van de 20 belangrijkste strategische mineralen is China volgens het agentschap de grootste verwerker, met een gemiddeld marktaandeel van 70 procent. Deze concentratie is in de afgelopen jaren alleen maar toegenomen, wat de kwetsbaarheid voor schokken en verstoringen vergroot.

‘Dit is niet langer slechts een theoretische zorg’, stelt Tae-Yoon Kim, waarnemend hoofd van de afdeling Kritieke Mineralen bij het IEA. ‘De recente exportbeperkingen op zeldzame aardmetalen en toeleveringsketens voor lithium-ionbatterijen onderstrepen nogmaals de kwetsbaarheden en risico’s.’

Nieuwe exportcontroles
Eerder deze maand kondigde het Chinese ministerie van Handel verdere exportcontroles aan op onder meer zeldzame aardmetalen voor batterijen. De nieuwe controles vereisen dat buitenlandse bedrijven een vergunning verkrijgen van China om ‘onderdelen en componenten’ die Chinese aardmaterialen bevatten te exporteren.

Deze regel werd met onmiddellijke ingang toegepast op in China vervaardigde producten. Vanaf 1 december 2025 worden de controles volgens het IEA echter uitgebreid naar ‘internationaal vervaardigde’ producten die Chinese materialen bevatten, zelfs als ze binnenlands worden verhandeld. De opname van ‘onderdelen en componenten’, naast de eerdere geïsoleerde controles op geselecteerde zeldzame aardmagneten en materialen, kan volgens het energieagentschap een dramatische impact hebben op wereldwijde toeleveringsketens. Veel strategische sectoren zijn afhankelijk van producten die de gecontroleerde Chinese zeldzame aardmetalen bevatten, waaronder energie, de automobielindustrie, defensie, halfgeleiders, luchtvaart en energieopslag.

Batterijen
De exportbeperkingen voor batterijmaterialen verhogen volgens het IEA het risico dat batterijketens die buiten China actief zijn, worden verstoord.

Het land domineerde vorig jaar de batterijverwerking met 72 procent van de wereldwijde productiecapaciteit. Voor de belangrijke lithium-ijzerfosfaat (lfp)-batterijen is de dominantie nog sterker: China produceert 98 procent van alle lfp-kathodemateriaal wereldwijd, een kritiek materiaal voor energieopslagsystemen. ‘Als deze leveringen worden verstoord, kan dit het vermogen van de rest van de wereld om batterijen te produceren ernstig beperken, met mogelijk aanzienlijke strategische en economische gevolgen’, waarschuwt Alessio Scanziani, energieveiligheidsanalist bij het IEA.

Diversificatie nodig
De diversificatie op de markt voor zeldzame aardmetalen is tot nu toe beperkt door verschillende factoren. In de upstream-sector zijn er slechts enkele mijnen buiten China en Myanmar die op schaal opereren, en nieuw aangekondigde projecten hebben doorgaans lange aanlooptijden van gemiddeld 8 jaar.

De ontwikkeling van raffinage staat nog meer in de kinderschoenen, met slechts enkele installaties op industriële schaal die buiten China opereren – in Maleisië, de Verenigde Staten en Estland. Bovendien zijn scheidings- en raffinageprocessen technisch complex, en bevatten veel zeldzame aardertsen voor magneten radioactieve elementen zoals uranium en thorium.

Veiligheidsprogramma
Er zijn momenteel verschillende projecten in ontwikkeling in diverse regio’s. Mijnbouwprojecten worden ontwikkeld in de Verenigde Staten, Australië, Brazilië, Tanzania en India. Ook worden verschillende scheidings- en raffinagefabrieken uitgebreid of voorbereid voor gebruik in de Verenigde Staten, Australië en Maleisië.

‘Het IEA heeft het Kritieke Mineralen Veiligheidsprogramma gelanceerd om landen te helpen bij het aanpakken van deze nieuwe uitdagingen’, aldus Amrita Dasgupta, energie- en mineralenaanbodanalist bij het IEA. ‘Net zoals regeringen samenwerkten na de oliecrisis in 1974, kunnen landen nu samenwerken om veerkrachtige toeleveringsketens op te bouwen en structurele risico’s te verminderen.’