Energiesector vraagt dringend meer ruimtelijke garanties voor batterijen en windmolens in Vlaanderen

De Vlaamse Regering keurde het Beleidsplan Ruimte Vlaanderen (BRV), met het beleidskader Ruimte voor Energie- en Klimaattransitie, half september principieel goed. De Federatie van de Belgische Elektriciteits- en Gasbedrijven (FEBEG) erkent dat energie in dat plan wordt gezien als een structurerend onderdeel van de ruimtelijke ontwikkeling. Toch vindt de federatie dat enkele onderdelen van het beleidskader de uitvoering van de energietransitie juist kunnen afremmen.

5 centrale eisen

FEBEG vraagt dat het beleidskader 5 principes samenbrengt. Projecten die al lopen of gepland zijn, moeten juridisch zeker blijven. Windenergieprojecten moeten overal kunnen landen, onafhankelijk van de bestemming van de grond. Nieuwe energie- en industriële ontwikkelingen hebben voldoende ruimtelijke flexibiliteit nodig, en de planning zelf moet technologieneutraal zijn en regelmatig kunnen worden bijgewerkt. Daarnaast pleit de federatie voor een geïntegreerde aanpak waarbij energievraag, productie, opslag, vraagflexibiliteit en netcapaciteit in samenhang worden bekeken. Ruimtelijke planning moet volgens FEBEG gewenste ontwikkelingen mogelijk maken, in plaats van de bestaande netsituatie of technologiekeuzes te bevestigen.

Windenergie als gelijkwaardig spoor

Voor windenergie op land wil FEBEG dat de bestaande drietrapsbenadering overeind blijft: ontwikkeling binnen het bestaande ruimtebeslag, bundeling met grootschalige infrastructuur en kwalitatieve geclusterde ontwikkeling in de open ruimte. Omdat het BRV zelf vaststelt dat het repoweren van bestaande windturbines de doelstellingen waarschijnlijk niet zal halen, vindt de federatie dat de 3 sporen als gelijkwaardig en aanvullend moeten worden verankerd, zonder dat formuleringen een van de 3 wegzetten als uitzondering of beperkte restoptie. Ook vraagt FEBEG om bestemmingsneutraliteit breed en rechtszeker te maken, onder meer voor bestemmingsplannen die ouder zijn dan vijftien jaar.

Ruimte voor duaal gebruik

FEBEG wil ook dat het BRV een duidelijk kader biedt voor agri-pv-installaties en andere vormen van duurzaam duaal ruimtegebruik, zodat een professionele landbouwactiviteit behouden blijft naast energieopwekking. Batterijen in de open ruimte moeten mogelijk blijven zodra een installatie ruimtelijk inpasbaar is en aantoonbaar meerwaarde biedt voor het systeem, bijvoorbeeld door een koppeling met hernieuwbare-energieproductie of bestaande infrastructuur. 

Volgens de federatie moet meervoudig ruimtegebruik verder gaan dan een voorkeur voor bestaand ruimtebeslag, en moeten ook combinaties met landbouw, bedrijvigheid, water en mobiliteit op basis van duidelijke criteria mogelijk zijn.

Netcapaciteit volgt vraag

Netcapaciteit mag volgens FEBEG geen statisch of uitsluitend locatiecriterium worden. De federatie vraagt een regelmatig bijgewerkt beeld van beschikbare en geplande capaciteit, congestierisico’s en aansluitmogelijkheden, waarbij ook systeemnut en industriële doelstellingen worden meegewogen. Netbeheerders en marktpartijen moeten daarom vroeg bij de ruimtelijke planning worden betrokken, niet pas als extra adviesstap in een vergunningsprocedure. 

FEBEG wijst er daarnaast op dat batterijparken en datacenters niet over één kam kunnen worden geschoren: datacenters zijn pure afnemers van stroom, terwijl grootschalige batterijprojecten het stroomnet juist versterken door zowel afname als injectie. Energieknooppunten mogen volgens de federatie alleen een faciliterend en niet-exclusief planningsconcept blijven, zodat projecten buiten de aangeduide knopen evengoed mogelijk blijven wanneer ze ruimtelijk verantwoord of technisch nodig zijn.

Draagvlak geen vergunningstest

Draagvlak en participatie zijn voor FEBEG belangrijk voor de kwaliteit van projecten, maar mogen geen zelfstandige vergunningstest of resultaatsvoorwaarde worden. De federatie noemt het creëren van draagvlak een gedeelde verantwoordelijkheid van de Vlaamse overheid, lokale besturen, initiatiefnemers en het maatschappelijk middenveld, en niet een taak die alleen bij individuele ontwikkelaars ligt. De beoordeling van projecten moet volgens FEBEG blijven steunen op objectieve en rechtszekere ruimtelijke, milieu- en veiligheidscriteria.

‘Vlaanderen moet zuinig omspringen met zijn schaarse ruimte’, stelt Marc Van den Bosch, general manager van FEBEG. ‘Maar de ruimte die nodig is voor een betrouwbaar, competitief en klimaatneutraal energiesysteem is tegelijk een investering in de toekomst van Vlaanderen.’

FEBEG besluit dat de resterende knelpunten in het BRV eerst moeten worden weggewerkt: technologieneutraliteit en ontwikkelingsruimte buiten voorkeursgebieden, brede bestemmingsneutraliteit, duidelijke waarborgen voor marktpartijen en ruimte voor nieuwe vormen van duaal gebruik en energieopslag. Pas daarna kunnen volgens de federatie de positieve aanzetten over energieknooppunten, netcapaciteit, hernieuwbare productie en warmteplanning verder worden aangescherpt, in structureel overleg met de energiesector.