Alarmerend rapport ESNL: grote Nederlandse batterijen nauwelijks financierbaar door explosieve stijging nettarieven en transportchaos

Grootschalige batterijparken maken een groeiend deel uit van de Nederlandse projectpijplijn voor hernieuwbare energie. De kloof tussen plannen en realisatie is echter groot: slechts een beperkt deel van de projecten bereikt de bouwfase. De hoge nettarieven voor batterijen, gecombineerd met onzekere transportcondities en het ontbreken van langjarige contracten, vormen samen een financieringsbarrière die de meeste projecten niet kunnen overbruggen. Uit het ESNL-onderzoek blijkt dat niet de technologie, maar de randvoorwaarden het knelpunt zijn.

Businesscase gevoelig

Voor dit onderzoek sprak ESNL met 11 banken, publieke en private financiers en financiële dienstverleners. Hun oordeel is eensgezind: batterijenergieopslagsystemen (bess) kunnen goed financierbaar zijn, maar niet op basis van een marktprognose alleen. Financiers kijken primair naar de kwaliteit en voorspelbaarheid van de kasstroom. 

Een langjarig tollingcontract – waarbij een afnemer de batterij voor een vaste vergoeding ‘huurt’ en de handelsrisico’s op zich neemt – met een kredietwaardige tegenpartij biedt de meeste zekerheid en maakt een hoger aandeel vreemd vermogen mogelijk. Floorcontracten, die een gegarandeerde minimumvergoeding bieden, vormen een tussenweg. Volledig merchant-projecten blijven mogelijk, maar vereisen conservatievere aannames, toegang tot meerdere markten, een sterke optimizer en grotere financiële buffers.

Revenue stacking – het combineren van inkomsten uit frequentiemarkten, onbalanshandel, day-ahead, intraday en congestiemanagement – is daarvoor onmisbaar. Maar dit maakt de businesscase tegelijk gevoelig: die inkomstenbronnen kunnen in de tijd verschuiven of verzadigen, en financiers moeten ze allemaal kunnen doorrekenen.

Slechts één scenario haalbaar

ESNL heeft ook een kwantitatieve analyse uitgevoerd, waarbij 4 voorbeeldcases zijn doorgerekend voor een representatieve standalone vier-uursbatterij van 200 megawatt met 800 megawattuur opslagcapaciteit; merchant en tolling, beide met en zonder tijdsduurgebonden transportrecht (TDTR). Bij het TDTR hebben gebruikers minimaal 85 procent van de tijd transportrecht, in ruil voor een aanzienlijk lager nettarief. Van de 4 varianten voldoet uitsluitend de combinatie van TDTR en een zeer hoge toll aan de bankability-eisen – de lat voor financierbaarheid in projectfinanciering. Maar ESNL tekent daarbij aan dat die situatie slechts ‘beperkt realistisch’ is. Merchant-scenario’s leveren een businesscase op die niet financierbaar is. Tolling zonder TDTR is ronduit verlieslatend.

De vergelijking met Duitsland onderstreept bovendien hoe bepalend lagere nettarieven zijn: bij vergelijkbare inkomsten maakt een lager tarief het verschil voor de businesscase. ESNL-leden verwachten daarbij lagere inkomsten dan het P50-scenario in het onderzoek, wat de werkelijke situatie nog ongunstiger maakt. Het probleem is structureel: inkomsten dalen of blijven stabiel, terwijl de netkosten versneld stijgen.

11 aanbevelingen

Het Nationaal Plan Energiesysteem (NPE) gaat uit van 28 gigawatt aan batterijvermogen en 110 gigawattuur opslagcapaciteit in 2040. Dat is volgens ESNL alleen haalbaar als batterijprojecten ook daadwerkelijk gefinancierd worden. De brancheorganisatie heeft daartoe 11 aanbevelingen opgesteld voor overheid en netbeheerders. De Integrale Beleidsagenda Energieopslag is een eerste aanzet, maar volstaat op zichzelf niet voor bankability.

Allereerst vraagt ESNL een meerjarig pad vast te leggen voor nettarieven, transportrechten en subsidies, waarbij lopende projecten worden beschermd tegen tussentijdse beleidswijzigingen. Verder pleit de organisatie voor een hervorming van de tariefbehandeling van bidirectionele opslag: in de huidige systematiek wordt een batterij bij zowel laden als ontladen belast alsof het een eindverbruiker én een producent is, terwijl behandeling als producent logischer zou zijn. 

Flextenders en publieke garanties

Gestandaardiseerde bankbare transport- en congestiecontracten bij alle netbeheerders zijn nodig, inclusief een voorspelbare ondergrens voor beschikbaar transport en maximale afschakelduur is de volgende aanbeveling. Transparante netdata per locatie en kwartier moeten risicomodellering mogelijk maken, zodat financiers congestiescenario’s kunnen doorrekenen. Daarnaast vraagt ESNL om langjarige, stapelbare inkomsten via flextenders, congestiecontracten en een capaciteitsmechanisme, en om gerichte inzet van publieke garanties voor risico’s die de markt niet draagt – zoals de ontwikkelfase en eerste commerciële projecten met nieuwe technologie.

Standalone batterijparken mogen daarin niet worden vergeten. Co-locatie van batterijen met wind- of zonneparken groeit vanzelf makkelijker, omdat die projecten volgens ESNL niet uitsluitend op marktinkomsten leunen. Maar standalone batterijen kunnen onafhankelijk wisselen tussen markten en worden geplaatst op locaties met de hoogste systeemwaarde. Voor een flexibel en betaalbaar energiesysteem is die vrij inzetbare capaciteit onmisbaar, zo besluit de branchevereniging.