Onderzoekers waarschuwen voor stagnatie uitrol grootschalige batterijen na 2030

Het onderzoek ‘Implementatie van grootschalige batterijen in Nederland’ dat Ventolines uitvoerde in opdracht van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) richt zich op stationaire batterijen met een opslagcapaciteit van 1 megawattuur en meer. De studie onderscheidt 3 typen projecten: batterij bij verbruiker, batterij bij opwek en standalone projecten.

Versnelling tot 2030
Tot 2030 verwachten de onderzoekers een sterke toename van grootschalige batterijen van alle typen. De belangrijkste drijfveer voor bedrijven om batterijen te plaatsen, is dat ze daarmee in tijden van netcongestie hun beperkte transportcapaciteit optimaal benutten waardoor ze toch kunnen groeien of elektrificeren.

Eigenaren van wind- en zonneparken zien het aantal uren met negatieve stroomprijzen elk jaar toenemen en daarmee hun inkomsten afnemen. Batterijen bieden hiertegen bescherming en genereren tegelijkertijd nieuwe inkomsten. Standalone batterijen hebben het meeste last van de hoge transportkosten, maar kortingen op alternatieve transportrechten kunnen dit deels compenseren. Experts zagen eerder al dat stagnatie na 2030 dreigt door verschillende factoren.

Belangrijkste knelpunten
Voor de korte termijn tot 2030 noemt het onderzoek netcongestie als belangrijk knelpunt. Lange doorlooptijden voor nieuwe aansluitingen, beperkt beschikbare transportcapaciteit en vroege betalingsverplichtingen zorgen ervoor dat projecten vertragen of niet tot stand komen. Tegelijkertijd biedt congestie kansen voor batterijen bij verbruikers en opwek, doordat er gebruikgemaakt kan worden van de bestaande netaansluiting en capaciteit. Ook het verdienpotentieel op lange termijn zorgt voor onzekerheid. Financiers zoeken voorspelbare inkomsten, maar marktomstandigheden en nieuwe verdienmodellen zijn veranderlijk en onzeker. Dit leidt vooral bij standalone batterijen en batterijen bij opwek tot onzekerheid. Hoge en stijgende transportkosten en beperkte alternatieve transportrechten vormen een knelpunt, vooral voor standalone projecten. Lagere transportkosten in buurlanden zorgen bovendien voor een ongelijk speelveld.

Vergunningen en recycling
Door het ontbreken van beleid voor grootschalige energieopslag duren vergunningsprocedures vaak lang, vooral bij batterijen die niet passen binnen het omgevingsplan. Versnipperde regionale kaders leiden bovendien tot uiteenlopende eisen en onduidelijkheid over de rolverdeling. Flevoland stelde onlangs als eerste provincie definitief beleid vast voor grote batterijen.

Voor de lange termijn vanaf 2030 wordt ontmanteling en recycling steeds belangrijker. Door Europese eisen en schaarste aan grondstoffen wordt circulariteit cruciaal. Onvoldoende recycling zorgt ervoor dat waardevolle materialen verloren gaan of de Europese Unie (EU) verlaten, wat de geopolitieke afhankelijkheid vergroot en de uitrol van batterijsystemen kan belemmeren. Dit vraagt volgens de onderzoekers om betere organisatie van recycling, realistischere kostenramingen en duidelijke financiële borging van ontmanteling.

Nationale doelstelling nodig
Het onderzoek adviseert een nationaal doel voor grootschalige batterijen vast te stellen en dit naar provincies te vertalen. Nederland is voornemens om in 2027 te komen met een nationaal doel voor flexibiliteit, vraagrespons en energieopslag. Ventolines adviseert binnen energieopslag specifieke, kwantitatieve doelen vast te leggen voor standalone batterijen in 2030 en 2050. Deze doelen moeten aansluiten op het toekomstige energiesysteem.

Vertaal de doelen vervolgens naar provincies zodat zij deze kunnen gebruiken als input voor hun beleid, luidt het advies. Zo krijgt de rol van batterijen meer gewicht in de ruimtelijke ordening en ontstaat er meer houvast voor investeerders, ontwikkelaars, netbeheerders en overheden.

Gelijk speelveld
Daarnaast bevelen de onderzoekers aan om de maatschappelijke waarde van congestieverzachtende batterijen te belonen. Netcongestie kost de maatschappij naar schatting 10 tot 40 miljard euro per jaar. Netbeheerders investeren in de periode 2024 tot 2040 bijna 200 miljard euro in het elektriciteitsnet. Zorg daarom enerzijds voor een riante beloning voor batterijen die congestie verzachten via de bestaande en nieuwe contractvormen en ondersteun de financierbaarheid, adviseren ze.

Anderzijds, zorg voor flexibelere voorwaarden, bijvoorbeeld op het gebied van aansprakelijkheid. Ook moet een gelijk speelveld met buurlanden worden gegarandeerd. Hoge transportkosten voor het afnemen van elektriciteit uit het net maken verschillende projecten in Nederland onrendabel. In andere Europese landen als Duitsland en België zijn de tarieven en marktregels momenteel gunstiger. Voorkom dat Nederlandse projecten structureel worden benadeeld ten opzichte van buurlanden en dat investeringen onnodig elders plaatsvinden, luidt de laatste aanbeveling.