Kabinet mikt op 110 gigawattuur batterijen en maximaal 95 gigawattpiek zonnepanelen in 2040

In de actualisatie van het Nationaal Plan Energiesysteem (NPE) neemt het kabinet voor het eerst een concrete landelijke richtwaarde voor batterijopslag op. Het kabinet meldde eerder al dat het Nationaal Plan Energiesysteem geactualiseerd zou worden.

75 tot 95 gigawattpiek
In het vorige NPE werd een doel vastgelegd van 59,3 gigawattpiek zonnepanelen in 2030 dat door toenmalig minister Hermans 2 jaar geleden ook werd vastgelegd in het Klimaatplan.

Voor zonnepanelen hanteert het kabinet in het nieuwe NPE een richtwaarde van 75 tot 95 gigawattpiek in 2040. Nederland beschikte momenteel circa 30 gigawattpiek zonnepanelen, wat betekent dat er tot en met 2040 jaarlijks gemiddeld 3 tot ruim 4,5 gigawattpiek zonnepanelen geïnstalleerd moet worden. Verder moet Nederland in 2040 beschikken over 110 gigawattuur batterijopslag en 28 gigawatt batterijvermogen, met een gemiddelde opslagduur van circa 4 uur. Het verdiepingsdocument bij het NPE noemt zon en wind op land de goedkoopste vormen van hernieuwbare elektriciteitsproductie en beide onmisbaar voor een betaalbaar, duurzaam en betrouwbaar energiesysteem.

De batterijrichtwaarde is nadrukkelijk geen harde bouwdoelstelling. Het gaat om de capaciteit die het kabinet wenselijk acht, en dan alleen als de gewenste vraagontwikkeling ook werkelijk plaatsvindt.

Alle typen meegeteld
Die 110 gigawattuur is niet voorbehouden aan grote, vrijstaande batterijparken. In de richtwaarde telt het kabinet uitdrukkelijk alles mee wat kan bijdragen aan flexibele opslag: standalone-batterijsystemen, batterijen bij zonne- en windparken, bedrijfsbatterijen, thuisbatterijen én batterijen in elektrische auto’s die beschikbaar zijn voor flexibel laden en terugleveren.

Bijdrage auto’s onzeker
Hoeveel van die 110 gigawattuur uiteindelijk door thuisbatterijen en elektrische auto’s wordt ingevuld, staat nog volledig open. Als voertuigen een grotere flexibiliteitsbijdrage leveren dan nu wordt aangenomen, heeft Nederland bovendien minder andere batterijcapaciteit nodig. Het kabinet wil de landelijke richtwaarde later vertalen naar regionale behoeften en daarvoor apart onderzoeken welke bijdrage voertuigen en thuisbatterijen realistisch kunnen leveren.

De achterliggende reden voor de grote batterijbehoefte is het groeiende aandeel van wind- en zonne-energie in de elektriciteitsproductie. Dat aandeel bedroeg in 2024 en 2025 circa 45 procent en groeit naar verwachting naar circa 65 procent in 2030. Steeds vaker dekt het gezamenlijke aanbod van wind- en zonne-energie de volledige elektriciteitsvraag al af. Dat drukt de stroomprijzen en daarmee de businesscase van nieuwe installaties. Batterijen en vraagsturing moeten die overschotten verschuiven naar momenten waarop stroom schaars is.

Zon op dak voorop
Het NPE is duidelijk over welke zonnepaneelinstallaties het kabinet wil: bij voorkeur netgunstig geplaatst en benut. Zonne-energie op daken voor eigen verbruik noemt het plan uitdrukkelijk als gewenste vorm van hernieuwbaar op land, naast windturbines bij bedrijventerreinen en repowering van bestaande windparken.

Voor zon op dak formuleert het NPE een heldere koppeling: verdere groei is mede afhankelijk van de ontwikkeling van energieopslag, meer specifiek batterijen. Daarmee legt het kabinet een directe brug tussen de zonnepaneel- en de energieopslagmarkt.

Afregelen is normaal
Het NPE gaat er niet van uit dat alle hernieuwbare elektriciteitsproductie volledig wordt benut. Het kabinet erkent dat een zekere mate van curtailment, het afschakelen bij overaanbod, gewoon onderdeel is van een kostenefficiënt energiesysteem.

Het kabinet verwacht dat circa 4 tot 5 procent van het aanbod aan wind- en zonne-energie niet wordt benut. Een door het NPE aangehaalde studie berekende een kostenoptimum bij 7 tot 12 procent curtailment.