Kamer veegt vloer aan met energieplan kabinet: ‘Een plan zonder keuzes is een keuze voor fossiel’

Het kabinet presenteerde met Prinsjesdag de actualisatie van het Nationaal Plan Energiesysteem (NPE). Minister Van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei en staatssecretaris De Bat hadden de 122 vragen die de Kamer over het plan stelde reeds beantwoord, maar dat stelde meerdere fracties niet gerust. Van JA21 tot PRO, van PVV tot ChristenUnie: vrijwel elke fractie had serieuze bezwaren.

Plan of visie?

PRO-Kamerlid Van Oosterhout was onverbiddelijk: ‘Dit NPE is meer een samenvatting dan een plan. Een plan zonder keuzes is een keuze voor fossiel.’ Zij constateerde dat de ambitie voor CO2-vrije stroom in 2035 is losgelaten, de doelen voor collectieve warmte zijn gehalveerd van 500.000 naar 200.000 woningen, en de doelen voor windenergie op zee neerwaarts zijn bijgesteld. Ook onderzoeksinstelling TNO was eerder al kritisch: vertraging mag ‘niet automatisch leiden tot verlaging van ambities’, want ‘anders wordt het NPE eerder volgend dan sturend’.

Minister Van Veldhoven benadrukte dat de doelen zelf niet zijn veranderd. ‘Alleen de instrumenten waarmee we de doelen willen halen worden bijgesteld. Uiteindelijk moet het doel vooropstaan, niet het instrument’, aldus de minister. Het NPE is een richtinggevend pad, geen blauwdruk, stelde zij.

Stresstest voor NPE

ChristenUnie-Kamerlid Grinwis diende een motie in die de Raad voor Energie verzoekt het NPE aan een stresstest te onderwerpen, om te bezien of het plan robuust genoeg is als relevante tegenvallers zich voordoen. Mede ondertekend door CDA, D66, JA21 en VVD, ontving de motie oordeel Kamer. Grinwis wees op de inherente onzekerheid in langetermijnprognoses: in 2012 was zonnestroom nog goed voor slechts 0,2 procent van het elektriciteitsverbruik, en het huidige NPE beschrijft nu slechts één scenario.

Een tweede motie van Grinwis, eveneens oordeel Kamer gegeven door de minister, vraagt de regering bij de herziening van het NPE in 2029 meerdere scenario’s uit te werken voor de industriële energievraag. CDA-Kamerlid Jumelet diende een aanvullende motie in voor een concrete uitvoeringsagenda die alternatieve ontwikkelpaden doorrekent, per stap vastlegt welke besluiten wanneer nodig zijn, en de bijbehorende financiering benoemt. Na aanpassing op verzoek van de minister, waarbij het eerste onderdeel expliciet wordt gekoppeld aan het NPE 2029, ontving ook deze motie oordeel Kamer.

De-industrialisatie als beleidsdoel

VVD-Kamerlid Müller bracht een zorgwekkend signaal naar voren: van alle CO2-reductie bij de top 60 van de industrie over de afgelopen 5 jaar was slechts 20 procent te danken aan daadwerkelijke verduurzaming. De resterende 80 procent vloeide voort uit fabriekssluitingen en productievermindering. 

De motie van Müller, mede ondertekend door Grinwis en Jumelet, die verzoekt emissiereductie door productievermindering expliciet níét als beleidsdoel of verduurzamingsroute te hanteren, ontving van de minister eveneens oordeel Kamer.

Datacenters en netcongestie

Staatssecretaris De Bat kondigde aan dat het kabinet binnenkort met een visie op datacenters komt. Datacenters kunnen netcongestie verergeren, maar kunnen het net ook ontlasten via eigen opwek, batterijopslag en flexibele netcontracten. De motie van Müller en Rajkowski, die vraagt om concrete kaders waarmee nieuwe datacenters bijdragen aan het elektriciteitsnet, ontving ook oordeel Kamer. 

Een verdergaande motie van PRO, die ook vaste capaciteitsplafonds per datacenter wil vastleggen en uitsluitend duurzame eigen opwek vereist, werd ontraden: het vastleggen van dergelijke plafonds per sector is juridisch niet uitvoerbaar.

Beloften van minister
De minister deed meerdere toezeggingen. Voor het voorjaar van 2027 stuurt zij een brief over de samenhang tussen de diverse uitvoeringsagenda’s rondom het NPE, inclusief een concrete invulling van het beleidsgat. Over de routekaart wind op zee, die klaarheid moet scheppen over de doorgroei naar de 40 gigawatt die het coalitieakkoord vastlegt, geeft zij de Kamer voor het einde van dit jaar meer duidelijkheid. Eveneens vóór het einde van het kalenderjaar volgt een brief over het gesprek met haar Franse collega’s over de wijze waarop concrete einddata voor fossiele brandstoffen in beleid kunnen worden verankerd.