Stroomnet niet meer de dupe bij faillissement energiebedrijf door hogere eisen waakhond

Met de publicatie van het ontwerpbesluit voor een wijziging van de Systeemcode elektriciteit 2026 wil de waakhond de methode herzien waarmee de hoogte van de zekerheidstelling wordt berekend die balanceringsverantwoordelijken (brp’s) moeten aanhouden bij hoogspanningsnetbeheerder TenneT. Het voorstel is door Netbeheer Nederland namens de netbeheerders opgesteld.

Handhaven energiebalans
Balanceringsverantwoordelijken zijn marktpartijen die verantwoordelijk zijn voor het handhaven van de energiebalans van hun portfolio. Ze geven aan TenneT door hoeveel energie ze per kwartier verwachten af te nemen of in te voeden. TenneT controleert vervolgens of er sprake is van een afwijking – een onbalans – en verrekent die met de desbetreffende brp.

De systeembalans handhaven wordt in de energietransitie steeds complexer naarmate meer weersafhankelijke opwek en snel regelende technieken als thuisbatterijen actief worden. De zekerheidstelling is er om TenneT te beschermen als een brp plotseling stopt met zijn activiteiten, bijvoorbeeld bij faillissement. De afgelopen jaren zijn er faillissementen van brp’s geweest waarbij bleek dat de zekerheidstelling onvoldoende was om de openstaande vorderingen te dekken.

4 componenten als basis
De nieuwe berekeningsmethode maakt de zekerheidstelling kostenreflectiever dan de huidige aanpak. TenneT stelt de hoogte voortaan maandelijks vast op basis van 4 afzonderlijke componenten: de aanvullende onbalans die ontstaat in de periode tussen het staken van activiteiten en de intrekking van de erkenning, de reguliere wekelijkse onbalansverrekening, de maandelijkse reconciliatie voor profielallocatie en de reconciliatie voor slimme-meter-allocatie en telemetrisch bemeten aansluitingen. Reconciliatie is het correctieproces waarbij op basis van later beschikbaar komende meetgegevens eerdere energietoewijzingen worden bijgesteld. De hoogte van 3 componenten wordt gebaseerd op historische verrekeningen; de vierde component op handelsvolumes en de gemiddelde day-aheadprijs.

De ACM verwacht dat de vereiste zekerheidstelling voor brp’s gemiddeld met een factor 2 tot 3 zal toenemen. De maandelijkse herberekening werkt ook als prikkel voor brp’s om hun onbalans beter te beheersen. Zo worstelt TenneT al jaren met aanzienlijke schommelingen in de nationale vermogensonbalans – een probleem dat groter wordt naarmate de energietransitie vordert. Brp’s die hun onbalans weten te beperken, zien dat via de maandelijkse herberekening snel terugvloeien in een lagere zekerheidstelling.

Faillissementsrisico anders verdeeld
Het ontwerpbesluit wijzigt ook de verdeling van oninbare reconciliatiekosten bij een faillissement. Onder de huidige regels worden de resterende kosten – nadat de zekerheidstelling van de failliete brp is aangesproken – naar evenredigheid verdeeld over alle andere bij de reconciliatie betrokken brp’s. Die werkwijze vervalt.

Voortaan worden de onverhaalbare kosten opgenomen in de transporttarieven. Volgens de ACM is dit passend omdat andere brp’s geen contractuele relatie hebben met de failliete partij en het bijbehorende risico niet kunnen beheersen. Per saldo verwacht de ACM van het totaalpakket aan wijzigingen een positief effect op de kosten van het elektriciteitssysteem.

Consultatie tot 28 september
De wijzigingen treden gefaseerd in werking. De nieuwe regels voor de verdeling van faillissementskosten en de overige aanpassingen gaan in op de dag na publicatie in de Staatscourant. De herziene berekeningsmethode voor de zekerheidstelling treedt op 1 januari 2027 in werking, in lijn met het verzoek van marktpartijen voor meer implementatietijd.

Belanghebbenden kunnen tot en met 28 september 2026 een zienswijze indienen op het ontwerpbesluit.