Slechts 3 procent zakelijke zonnepanelen reageert in België op stroomoverschot

De eerste Belgische Flexibility Needs Assessment (FNA) legt een opvallende kloof bloot tussen de flexibiliteit van windmolens en zonnepanelen bij overproductie. Elia analyseerde daarvoor circa 20 procent van de Belgische zonnepaneelinstallaties met een vermogen boven 0,01 megawatt en onder de 25 megawatt, waarvoor individuele meetdata beschikbaar zijn. Zonnepanelen van consumenten vallen buiten deze analyse omdat voor die categorie geen meetdata per installatie beschikbaar zijn.

Curtailment
Van de onderzochte pv-systemen blijkt slechts 3 procent structureel curtailment toe te passen tijdens periodes met negatieve stroomprijzen. Deze installaties schroeven op die momenten de productie terug.

Bij onshore wind is het aandeel installaties dat curtailment toepast 30 procent: een factor 10 hoger. Dat verschil heeft volgens de hoogspanningsnetbeheerder gevolgen voor hoe het stroomnet wordt beheerd in periodes van overaanbod.

Ongelijk speelveld
De kloof is in de ogen van Elia deels het gevolg van regulering. Installaties groter dan 25 megawatt zijn verplicht om biedingen in te dienen voor de balanceringsmarkt en reageren daardoor stelselmatiger op marktsignalen. Voor kleinere installaties bestaat die verplichting niet.

De onshore-windsector reageert ook buiten de biedverplichting om op prijsprikkels; bij zonnepanelen is dat gedrag veel minder zichtbaar en minder consistent. Elia constateert daarbij dat de waargenomen volumes bij zon sterk variëren per installatie en dat het gedrag bij extreme prijsperiodes wellicht groter is dan de structurele 3 procent suggereert.

15 tot 40 procent nodig
Met de FNA heeft Elia berekend wat er moet veranderen als België afschakeling van de productie van hernieuwbare energie accepteert maar de balancering van het stroomnet veilig wil houden. Als 70 procent van het geïnstalleerde onshore windvermogen actief reageert, zou tegelijkertijd 15 tot 40 procent van de totale zonnepaneelcapaciteit moeten kunnen terugschroeven om de balans op het elektriciteitsnet te bewaren.

Dat is een veelvoud van de huidige 3 procent. Grotere, niet-residentiële zonnestroominstallaties vertegenwoordigen in 2030 naar verwachting van Elia een vermogen van 5 tot 6 gigawatt. Maar op een willekeurig moment produceert slechts 60 tot 70 procent van dat vermogen daadwerkelijk, waarmee het effectief stuurbare vermogen ook op papier kleiner is dan de nominale capaciteit suggereert.

Hoeveel van het residentiële segment flexibel kan worden gemaakt, hangt volgens de netbeheerder af van de snelheid waarmee bestaande omvormers stuurbaar worden gemaakt via nieuwe firmware of retrofit, en van de verdere ontwikkeling van de flexibiliteitsmarkt. Naarmate het aantal uren met negatieve stroomprijzen de komende jaren naar verwachting verder toeneemt, wordt de vraag naar stuurbare zonnepanelen echter steeds relevanter.

Combinatie is noodzakelijk
Elia concludeert dat de ongedekte flexibiliteitsbehoefte – voor de volledige integratie van wind- en zonne-energie is tot 23 gigawatt flexibiliteit nodig – niet door één technologie kan worden opgelost. De benodigde combinatie bestaat uit meer batterijopslag, hogere participatie van hernieuwbare energieassets en de keuze voor een realistisch betrouwbaarheidscriterium voor periodes van overproductie. Dat laatste is voor België een beleidsmatige beslissing die nog niet is gemaakt: de FNA hanteert 2 referentiecriteria, van 1 uur en 3 uur ongedekte behoefte per jaar, maar stelt geen voorkeur voor.

Het FNA-rapport staat open voor consultatie tot en met 4 september 2026. Daarna beoordeelt de energieregulator CREG het rapport, waarna het wordt ingediend bij de Europese Commissie en ACER. Het volgende rapport wordt verwacht in het eerste semester van 2028.