Netbeheerders willen bindende regels voor energie-infrastructuur

De Nota Ruimte is het nationale beleidsdocument waarin het Rijk vastlegt hoe Nederland zijn schaarse ruimte verdeelt tussen woningbouw, natuur, mobiliteit, industrie en energie.

Juridisch afdwingbaar
Netbeheer Nederland, de koepelorganisatie van de Nederlandse netbeheerders, stelt dat energie-infrastructuur daarin nu weliswaar als ‘nationaal belang’ wordt erkend, maar dat dit onvoldoende wordt vertaald naar bindende, juridisch afdwingbare ruimtelijke keuzes. De positie wordt ingenomen in aanloop naar het commissiedebat Ruimtelijke Ordening. ‘Zonder nieuwe energie-infrastructuur komt Nederland tot stilstand’, stellen de netbeheerders in een brief aan de Tweede Kamer. ‘Nieuwe woningen kunnen niet worden aangesloten, bedrijven kunnen niet uitbreiden, mobiliteit kan niet verduurzamen, industrie kan niet elektrificeren en digitale voorzieningen kunnen niet groeien.’

Het gevolg van het huidige beleid is volgens de netbeheerders dat netuitbreidingen, stations, kabelverbindingen, leidingcorridors en energiehubs te vaak afhankelijk blijven van ad-hocafwegingen en lokale procedures. Dat vertraagt niet alleen de energie-infrastructuur zelf, maar ook woningbouw, verduurzaming en economische ontwikkeling. Eerder waarschuwden netbeheerders al voor de noodzaak van een integrale aanpak van energietransitie en ruimtelijke ordening. De netbeheerders doen de Tweede Kamer nu 4 concrete voorstellen.

Instructieregel
Het eerste voorstel betreft het opnemen van een zogeheten instructieregel in het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl), de nationale regelgeving die bepaalt welke eisen gemeenten en provincies moeten volgen bij ruimtelijke besluitvorming. Via zo’n instructieregel zouden provincies en gemeenten verplicht worden om samen met netbeheerders tijdig zoekgebieden aan te wijzen voor energie-infrastructuur van nationaal en regionaal belang. Die gebieden moeten vervolgens worden beschermd in de lokale omgevingsplannen.

Netbeheer Nederland stelt dat er momenteel een ‘gat’ bestaat tussen het erkende nationale belang van energie-infrastructuur en de praktische borging ervan in de ruimtelijke ordening. Zonder vooraf aangewezen en beschermde ruimte lopen noodzakelijke projecten telkens opnieuw vast.

Actualiseren
Het tweede voorstel vraagt om periodieke actualisering van de Nota Ruimte op basis van nieuwe inzichten over netcapaciteit, ruimtevraag en uitvoerbaarheid. Netbeheer Nederland heeft daarvoor de zogenoemde VISTA-kaarten naast de eigen prognoses voor het energiesysteem gelegd. De VISTA-kaarten zijn ruimtelijke strategieën die in beeld brengen waar Nederland in de toekomst wil wonen, werken en reizen. Uit die vergelijking blijkt dat de huidige strategieën en de Nota Ruimte nog onvoldoende concreet zijn om te bepalen waar energie-infrastructuur nodig is, wanneer dat is en hoeveel ruimte daarvoor moet worden gereserveerd.

Ruimtelijke keuzes worden bovendien onvoldoende getoetst aan wat het energiesysteem aankan. De Tweede Kamer kan hier volgens  Netbeheer Nederland richting aan geven door te vragen dat de Nota Ruimte periodiek wordt geactualiseerd, zodat plannen voor woningbouw, bedrijventerreinen, mobiliteit, industrie, energiehubs en grote energievragers goed worden afgestemd op de ontwikkeling van het energiesysteem. De Nota Ruimte moet er volgens de netbeheerders voor zorgen dat wonen, werken, mobiliteit, natuur, defensie, digitalisering en energie-infrastructuur niet met elkaar concurreren om dezelfde schaarse ruimte, maar in samenhang worden afgewogen.

Regie op datacenters
Het derde voorstel betreft rijksregie op de vestiging van datacenters. Netbeheer Nederland illustreert hiermee concreet waarom energie-infrastructuur sturend moet zijn in de ruimtelijke ordening. Datacenters zijn belangrijk voor digitalisering en kunstmatige intelligentie (AI), maar vergen ook veel ruimte en veel elektriciteit. Locaties moeten daarom passen bij de beschikbare netcapaciteit, het lokale energieaanbod en de geplande netinvesteringen. Zo wordt voorkomen dat datacenters leiden tot inefficiënte investeringen in het net of andere ontwikkelingen verdringen, zoals woningbouw, bedrijvigheid of verduurzaming.

De netbeheerders maken daarbij onderscheid: kleinere datacenters of datacenters waarvan de restwarmte nuttig kan worden ingezet, kunnen dichter bij gebruikers worden geplaatst. Grootschalige datacenters passen beter op plekken waar veel energie beschikbaar is. Ook voor datacenters moet de instructieregel in het Bkl borgen dat provincies en gemeenten bij vergunningverlening de effecten op energie, ruimte en regionale doelen expliciet meewegen.

Uniforme procedures
Het vierde en laatste voorstel betreft het versnellen en uniformeren van vergunningverlening en ruimtelijke procedures voor energie-infrastructuur. Netbeheer Nederland pleit voor landelijke standaarden voor grondverwerving, toegang tot gronden voor metingen en bodemonderzoek, heldere termijnen en een eenduidige toepassing van ruimtelijke instrumenten bij projecten van bovenregionaal en nationaal belang. Zo wordt voorkomen dat energie-infrastructuur per gemeente of provincie afhankelijk wordt van wisselende interpretaties en procedures.