Holland Solar: geef zonne-energie vaste plek in ruimtelijk beleid, werk zonneladder verder uit

Zonder tijdige inpassing van de energievoorziening in het ruimtelijk beleid lopen woningbouw, ondernemingen en elektrisch rijden vast zo waarschuwt Holland Solar. ‘Zonder tijdige inpassing van onze energievoorziening in ruimtelijk beleid kunnen woningen niet worden gebouwd, bedrijven niet uitbreiden en auto’s niet laden.’

Breder kader
De zonneladder die in 2020 gepresenteerd werd, ook wel bekend als de voorkeursvolgorde zon, biedt hiervoor in de ogen van de brancheorganisatie een breed gedragen kader. Het instrument beschrijft de voorkeursvolgorde voor het plaatsen van zonnepanelen: eerst op daken en gevels, dan op braakliggende terreinen, en pas daarna eventueel op landbouwgrond. In de praktijk worden de mogelijkheden van deze ladder echter onvoldoende benut. Op vrijwel alle treden doen zich belemmeringen voor, variërend van onduidelijke regelgeving en gebrek aan ruimtelijke sturing tot ontbrekende kaders vanuit het Rijk.

Volgens Holland Solar vraagt de stapeling van ruimtelijke opgaven om beleid waarin energie geen sluitpost is, maar een integraal onderdeel van de afweging. De Tweede Kamer kan met gerichte keuzes bijdragen aan een versnelling van zonne-energie die zorgvuldig wordt ingepast, beter aansluit bij de beschikbare netcapaciteit en ondersteunend is aan andere ruimtelijke functies. De organisatie doet daarvoor 4 concrete voorstellen.

Versnellen zon op dak
Het eerste voorstel richt zich op het versnellen van zonnepanelen op daken en gevels. Zon op dak wordt beschouwd als een ‘no-regret’-optie: een investering waarvan niemand spijt krijgt, omdat daken toch al bebouwd zijn. De uitrol hiervan is de afgelopen periode sterk teruggevallen, terwijl er nog veel potentieel onbenut ligt.

Holland Solar pleit voor een rondetafelgesprek over zonnepanelen op residentiële daken, utiliteitsdaken en in de sociale huursector. Eerder signaleerde de brancheorganisatie al dat de verplichte uitrol van zonnepanelen op daken door de Nederlandse overheid wordt gefrustreerd door een reeks uitzonderingsbepalingen.

Braakliggende gronden
Het tweede voorstel betreft het beter benutten van tijdelijke ruimte. In Nederland liggen veel gronden tijdelijk braak of in transitie, zoals voormalige bedrijventerreinen of locaties die wachten op woningbouw of infrastructuur. Deze zogenoemde pauzelandschappen, gebieden die tijdelijk niet worden gebruikt en op een nieuwe bestemming wachten, worden nog nauwelijks ingezet voor zonne-energie.

Holland Solar vraagt het Rijk om duidelijke ruimtelijke kaders te ontwikkelen voor zonne-energieprojecten op dergelijke gronden, zodat provincies en gemeenten hier sneller mee aan de slag kunnen.

Clustering opwek en gebruik
Het derde voorstel gaat over clustering van opwek en gebruik. Zonnestroomprojecten langs stads- en dorpsranden kunnen efficiënt zijn doordat vraag en aanbod van elektriciteit dichter bij elkaar worden gebracht. Daarmee wordt de belasting van het stroomnet verminderd en blijft ruimte vrij voor andere toepassingen, zoals woningbouw en elektrisch vervoer.

Holland Solar stelde eerder al dat zonneparken juist een oplossing bieden voor netcongestie wanneer opwek en gebruik lokaal op elkaar worden afgestemd. De brancheorganisatie roept overheden op deze locaties actief mee te nemen in integrale gebiedsontwikkeling.

Uitzonderingen ontbreken
Het laatste voorstel betreft zonneparken op landbouwgrond. De zonneladder biedt ruimte om zonneparken onder voorwaarden op landbouwgrond toe te staan, zodat er ruimte blijft voor maatwerk. Zo kan een locatie langs een bedrijventerrein waar ondernemers op de wachtlijst staan bij de netbeheerder in aanmerking komen, net als gronden die met een natuurinclusief zonnepark de bodemkwaliteit verbeteren als opstap naar een natuurgebied.

Het Rijk heeft echter geen regie genomen op de uitwerking van die uitzonderingsgronden. Er zijn geen kaders opgesteld voor netneutrale zonneparken, zonneparken die ook de natuur versterken, en zonneparken op gronden die al in transitie zijn. Het gevolg is dat dit soort parken bij voorbaat wordt uitgesloten, terwijl de zonneladder daar juist ruimte voor laat.

Holland Solar concludeert dat de stapeling van ruimtelijke opgaven om beleid vraagt waarin energie niet langer als sluitpost wordt behandeld, maar als integraal onderdeel van elke ruimtelijke afweging. Door de zonneladder concreter uit te werken en belemmeringen weg te nemen, kan zonne-energie beter worden ingepast in de schaarse ruimte in Nederland.