België mist deadline Europees Sociaal Klimaatplan: ‘Probleem van besluiteloosheid’

Het Sociaal Klimaatfonds is een Europees fonds dat lidstaten in staat stelt om kwetsbare huishoudens en kleine ondernemingen te ondersteunen bij de gevolgen van het nieuwe emissiehandelssysteem voor gebouwen en transport, het Emissions Trading System 2 (ETS2). Dat systeem legt een prijs op de CO2-uitstoot van aardgas, benzine en dieselgebruik door huishoudens en bedrijven. Om aanspraak te kunnen maken op de middelen uit het fonds, moeten lidstaten een nationaal Sociaal Klimaatplan indienen bij de Europese Commissie.

Belgische vertraging
De Europese deadline daarvoor was al vorig jaar juni, maar die heeft België niet gehaald. Dat bleek tijdens een commissievergadering van het Vlaamse Parlement. Commissielid Dries Devillé (Vlaams Belang) stelde vast dat de vertraging meerdere oorzaken heeft: ‘Het is niet enkel een administratief probleem, maar opnieuw een zoveelste probleem van de Belgische communautaire besluiteloosheid’, aldus Devillé. Tom Ongena (Anders.) wees daarbij op de kern van het probleem: ‘We weten dat er een belangrijk struikelblok is, namelijk de interne verdeling van die inspanningen, de zogenaamde “burden sharing” tussen de federale overheid en de gewesten’, lichtte hij toe.

Vlaams minister van Energie Bonte bevestigde dat het plan nog niet is ingediend, maar nuanceerde de oorzaak: ‘Het is nog niet ingediend om de simpele reden dat zowel de federale overheid als ook het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest nog maatregelen moeten afkloppen’, duidt de minister. ‘Dat is niet zozeer communautair, heb ik de indruk, maar een aantal entiteiten zijn nog niet rond met hun huiswerk.’

Verdeling middelen
Voor België gaat het om een totaalbudget van 2,21 miljard euro, waarvan ruim 1,65 miljard euro afkomstig is van Europa en ruim 552 miljoen euro cofinanciering betreft die België zelf moet inleggen. Begin oktober werd al een deelakkoord bereikt over de verdeling van dat budget voor de periode 2026-2032. Vlaanderen krijgt daarbij een aandeel van 43,42 procent, omgerekend ongeveer 959 miljoen euro.

Die verdeelsleutel is bepaald op basis van 3 criteria: de extra energiekosten voor gezinnen bij een ETS2-prijs van 60 euro per ton CO2, het aantal gezinnen in armoede, en het aantal kwetsbare micro-ondernemingen, dit zijn bedrijven met maximaal 9 werknemers in sectoren als de maakindustrie, de bouw en transport. ‘Tot die verdeelsleutel komen heeft zijn tijd nodig gehad, en dat heeft vandaag nog zijn tijd nodig om dat effectief ook in te dienen bij de Europese instanties’, aldus Bonte.

Vlaanderen al bezig
Het Vlaamse huiswerk is al wel klaar. Afgelopen december keurde de Vlaamse Regering haar Vlaams Sociaal Klimaatplan goed en de maatregelen zijn inmiddels in uitvoering. Instrumenten als de renovatie van sociale woningen, de Mijn VerbouwPremie en de Mijn VerbouwBegeleiding worden in de tussentijd grotendeels voorgefinancierd vanuit een begrotingsprovisie.

‘Ik vind dit bijzonder vervelend, wetende dat het Sociaal Klimaatfonds over heel wat middelen gaat die Europa ter beschikking stelt om gezinnen, en ook kleinere ondernemingen, voor een stuk te beschermen bij de transitie naar een duurzaam energiesysteem’, vertelt Bonte.

Deadline half juni
Tijdens een Overlegcomité half mei is afgesproken dat zowel de federale als de Brusselse overheid hun maatregelen vóór 15 juni 2026 moeten afronden, zodat de federale Belgische overheid het plan daarna kan indienen. Na indiening heeft de Europese Commissie maximaal 5 maanden de tijd om het plan goed te keuren. Directe boetes of sancties zijn er voorlopig niet: de verordening laat toe dat goedgekeurde maatregelen die vanaf 2026 opgestart zijn, met terugwerkende kracht worden gefinancierd. ‘Maar het spreekt voor zich dat nog langer talmen met een federaal klimaatplan wel een bedreiging kan vormen’, waarschuwt Bonte. ‘Je wordt dan immers een slechte leerling op het Europese toneel.’