Kabinet wil toezicht energiebesparingsplicht versterken, Energiebesparingsfonds dit jaar van start

De minister stelt dat de situatie in het Midden-Oosten en bredere geopolitieke onzekerheid het belang van energiebesparing onderstreept. ‘Energiebesparing is een essentieel onderdeel van de strategie om minder afhankelijk te worden van derde landen en om weerbaarder te zijn tegen prijsschokken’, schrijft Van Veldhoven aan de Tweede Kamer. Energie die niet wordt gebruikt, hoeft niet te worden geproduceerd, geïmporteerd, vervoerd of betaald.

Grote verschillen
Uit onderzoek van het Informatiepunt Leefomgeving blijkt dat gemeenten in 2025 in totaal 13,7 miljoen euro beschikbaar stelden voor toezicht op de energiebesparingsplicht. Provincies besteedden 3,2 miljoen euro. Daarnaast keerde het Rijk via de Specifieke Uitkering Toezicht en Handhaving (SpUk THE) 8,8 miljoen euro uit aan omgevingsdiensten.

De financiële bijdragen lopen sterk uiteen. Een drietal omgevingsdiensten is voor meer dan 80 procent van hun financiering afhankelijk van de rijksbijdrage. Sommige omgevingsdiensten ontvangen geen of relatief beperkte financiering van gemeente of provincie. ‘In een aantal gevallen ontbreekt de motivering waarom een gemeente of provincie er geen of nauwelijks middelen beschikbaar stelt’, stelt de minister. Het kabinet gaat in gesprek met medeoverheden over de uitkomsten van het onderzoek.

Uitvoeringsplan vastgesteld
De minister informeert de Tweede Kamer verder ook over het meerjarig uitvoeringsplan voor energiebesparing dat OmgevingsdienstNL eind 2025 heeft vastgesteld. 6 thema’s moeten zorgen voor versterking van het toezicht: uniforme werkwijzen, kennisdeling, data, opleidingen, wetgeving en samenwerking, en communicatie. Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat verstrekt hiervoor een subsidie van 572.693 euro die loopt tot eind 2027. Gemeenten en provincies dragen ten minste 15 procent van het totale subsidiebedrag bij.

Om te borgen dat toezicht en handhaving wordt uitgevoerd na het aflopen van de Specifieke Uitkering – die verlengd is tot en met 2028 – onderzoekt het kabinet een norm om het toezicht en de handhaving juridisch vast te leggen. De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), OmgevingsdienstNL, het Interprovinciaal Overleg (IPO) en het ministerie van Binnenlandse Zaken onderschrijven het belang hiervan. Bij het vaststellen van een mogelijke norm moet rekening worden gehouden met hoeveel toezicht nodig is voor goede naleving, maar ook met de kosten en het effect.

Tussenstand naleving
In Nederland hebben circa 100.000 adressen een energiegebruik boven de grens van de energiebesparingsplicht. De doelgroep is naar verwachting kleiner, omdat een bedrijf of instelling meerdere adressen kan hebben. Sinds het begin van de huidige controleronde in 2023 tot oktober 2025 is minimaal 31 procent van de doelgroep gecontroleerd. Daarvan voldoet zeker 16 procent volledig. Voor de overige locaties is het handhavingstraject volgens de minister nog niet volledig afgerond.

Omgevingsdiensten geven aan dat tussen een eerste en tweede controlebezoek een significante groei van het nalevingspercentage te zien is. De diensten werken steeds meer risicogestuurd en bezoeken niet alle bedrijven en instellingen in hun gebied in een ronde van 4 jaar.

Actualisatie 2027
Voor de actualisatieronde van 2027 werkt het kabinet aan wijzigingen gericht op verbeteren van de plicht, verminderen van regeldruk en ondersteunen van bedrijven en instellingen. Gelet op de geopolitieke situatie vindt het kabinet het belangrijk dat Nederland weerbaarder wordt. ‘Energiebesparing biedt ook een concurrentievoordeel’, stelt de minister.

Op korte termijn wordt de internetconsultatie gestart van deze wijzigingen. Om bedrijven te ondersteunen bij energiebesparende maatregelen wordt ondertussen gewerkt aan de komst van het Energiebesparingsfonds. Bij dit fonds, dat toenmalig minister Hermans vorig jaar aankondigde, kunnen bedrijven en instellingen leningen krijgen. Naar verwachting is het fonds eind 2026 operationeel. Grote bedrijven worden daarnaast ondersteund via het project Versnelling van Industriële besparing van Energie 2030 dat eind vorig jaar startte.