RVO: subsidies kunnen problemen met stroomnet onbedoeld verergeren

De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) voert veel van het energie- en klimaatbeleid van de Rijksoverheid uit. Netcongestie vormt een belemmering voor het behalen van de energie- en klimaatdoelen. Ook in de uitvoering van regelingen merkt RVO dat netcongestie een steeds grotere invloed heeft op de uitvoerbaarheid en effectiviteit ervan. In sommige gevallen kunnen regelingen zelfs onbedoeld bijdragen aan een hogere belasting van het elektriciteitsnet.

3 kansrijke aanpassingen

Om de neveneffecten van financiële regelingen op netcongestie verder te beperken, heeft RVO in opdracht van het ministerie van Klimaat en Groene Groei en het Landelijk Actieprogramma Netcongestie verkend welke aanvullende aanpassingen binnen bestaande regelingen mogelijk zijn. Daarbij gold als randvoorwaarde dat het specifieke doel van deze regelingen niet wordt gewijzigd, aangezien deze doelen het domein zijn van politieke en beleidsmatige afwegingen.

Veel van de onderzochte regelingen hebben als doel verduurzaming te stimuleren. Deze verduurzaming vindt in de praktijk vaak plaats via elektrificatie. Elektrificatie raakt al snel aan netcongestie. Enerzijds kunnen regelingen door het stimuleren van elektrificatie bijdragen aan een toename van netbelasting. Anderzijds ziet RVO dat netcongestie bij veel subsidieregelingen juist tot een afname van aanvragen leidt.

De meest kansrijke aanpassingen vragen voorbereiding en zijn niet direct breed toepasbaar, maar kunnen dat in de toekomst mogelijk wel zijn. Ten eerste gaat het om het verplichten of stimuleren van het gebruik van flexibele contractvormen. Ondernemers kunnen op dit moment al wel op eigen initiatief gebruikmaken van dergelijke contractvormen. Een verplichting zou nu belemmerend werken voor regelingen, maar wordt interessanter als deze contracten breder toegepast worden dan nu het geval is.

Slimme sturing warmtepompen
Ten tweede gaat het om het in regelingen aansluiten op te ontwikkelen normen voor slimme sturing, onder andere voor warmtepompen en laadinfrastructuur. De toepasbaarheid hiervan verschilt per regeling en vraagt om maatwerk. Bovendien wordt het effect op netcongestie uiteindelijk bepaald door het daadwerkelijke gebruik van slimme sturing, waarop de regelingen zelf geen invloed hebben.

Batterijen
Daarnaast zien de onderzoekers kansen voor netcongestiemitigerende voorwaarden bij de stimulering van batterijen. Batterijen worden in verschillende regelingen gestimuleerd, terwijl bij veel van deze regelingen geen specifieke voorwaarden verbonden zijn aan het gebruik en de inzet ervan. Zonder aanvullende voorwaarden bestaat volgens RVO het risico dat batterijen bijdragen aan netcongestie en piekbelasting, met name wanneer zij worden ingezet voor handel op het elektriciteitsnet.

Bij de SPRILA- en de SPULA-regelingen voor laadinfrastructuur zijn al wel mitigerende voorwaarden opgenomen. Bij verschillende andere regelingen, zoals de Energie-investeringsaftrek (EIA) en enkele maritieme regelingen, kan nog worden verkend of aanvullende voorwaarden die ervoor zorgen dat de batterijen niet of minder worden gebruikt om mee te handelen op de onbalansmarkt wenselijk en uitvoerbaar zijn.

Loket Netcongestie
Binnen verschillende regelingen zijn al diverse aanpassingen doorgevoerd om het neveneffect op netcongestie te beperken. Met name bij grote regelingen zoals de Stimuleringsregeling Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie (SDE++) en de Investeringssubsidie Duurzame Energie en Energiebesparing (ISDE), maar ook bij regelingen die laadinfrastructuur stimuleren, is aandacht voor netcongestie inmiddels al onderdeel van het regelingontwerp- en evaluatieproces.

Tot slot blijkt dat de regelingen die door RVO worden uitgevoerd ondernemers op verschillende manieren kunnen ondersteunen wanneer zij te maken krijgen met netcongestie. Dit geldt onder meer voor de Flex-e-regeling voor batterijen, SDE++ en de EIA. Slechts een beperkt aantal regelingen die door RVO worden uitgevoerd heeft echter als expliciet doel om flexibiliteit beschikbaar te stellen aan de netbeheerder, of dit direct te stimuleren.

Maatwerk per regeling
Via het Loket Netcongestie van RVO zijn verschillende oplossingsrichtingen voor ondernemers te vinden die te maken hebben met netcongestie. Het Loket vormt daarmee een aanvullend instrument binnen de bredere inzet van RVO op dit thema. RVO beveelt in het onderzoek aan dat relevante mogelijkheden voor ondernemers die te maken hebben met netcongestie worden opgenomen in dit Loket Netcongestie.

Het onderzoek bevat tot slot een aantal algemene aanbevelingen voor beleidsdepartementen en RVO. Er is geen standaardoplossing voor netcongestiemitigatie binnen financiële regelingen. De impact van een regeling op netcongestie verschilt per situatie, doel en doelgroep. Het is daarom aan te bevelen om per regeling en per openstelling expliciet af te wegen welke mitigerende opties passend zijn.

RVO beveelt aan om netbeheerders tijdig te betrekken bij de ontwikkeling van nieuwe regelingen en bij nieuwe openstellingen wanneer er sprake lijkt te zijn van invloed op de netbelasting. Tijdige betrokkenheid van netbeheerders helpt om onvoorziene ontwikkelingen te voorkomen. Het betrekken van de netbeheerder is een goede stap om te komen tot afstemming over de juiste voorwaarden en mogelijkheden rondom nieuwe vormen van mitigerende aanpassingen.