Raad van State adviseert tegen versnelling procedures elektriciteitsprojecten

De Afdeling advisering van de Raad van State heeft advies uitgebracht over het zogenaamde Ontwerpbesluit procedurele versnellingen elektriciteitsprojecten. Dat ontwerpbesluit heeft als doel om de procedures voor elektriciteitsprojecten van 21 kilovolt of meer tot 1 januari 2032 te versnellen en zo netinfrastructuur sneller aan te kunnen leggen.

Eén rechtsgang voorgesteld
De versnelling van procedures houdt onder andere in dat het huidige beroep tegen dit soort besluiten van 2 instanties, de rechtbank en de Afdeling bestuursrechtspraak, naar alleen de Afdeling bestuursrechtspraak gaat. Ook gaat een uitspraaktermijn van 6 maanden gelden. Verder vervalt de mogelijkheid tot het indienen van een zogeheten pro-formaberoep, een voorlopig beroep om de termijn te behouden.

De procedurele versnellingen zelf worden geregeld in het wetsvoorstel Versterking regie volkshuisvesting, dat momenteel in behandeling is bij de Eerste Kamer. Dit wetsvoorstel creëert de mogelijkheid om voor bepaalde categorieën besluiten 4 procedurele versnellingen uit de Omgevingswet toe te passen en schetst randvoorwaarden waaraan in dat geval voldaan moet worden. Het ontwerpbesluit past deze mogelijkheid om besluiten aan te wijzen voor het eerst toe.

Urgentie erkend, maar
De Afdeling advisering onderschrijft de noodzaak en urgentie om netcongestie aan te pakken. Een snelle rechtsgang voor besluiten over elektriciteitsprojecten is belangrijk. Wel moet er volgens de Raad van State een deugdelijke motivering ten grondslag liggen aan de versnelling. Dit vergt dat in het ontwerpbesluit grondig wordt ingegaan op alle randvoorwaarden die het wetsvoorstel Versterking regie volkshuisvesting stelt om procedurele versnellingen toe te kunnen passen.

Het is van belang dat integraal wordt afgewogen of het aanwijzen van besluiten de meest doelmatige oplossing is om tot versnellingen te komen. Daarbij moet ook rekening worden gehouden met andere voornemens voor procedurele versnellingen in het rechterlijke traject. Verder is het van belang om te onderzoeken of er alternatieven zijn om te versnellen, bijvoorbeeld in de besluitvormingstrajecten die voorafgaan aan een eventuele rechterlijke procedure.

Effectiviteit onduidelijk
Het advies van de Afdeling advisering is om duidelijker te maken of het ontwerpbesluit daadwerkelijk effectief zal zijn. Uit de toelichting bij het ontwerpbesluit blijkt dat er geen betrouwbare inschatting kan worden gegeven van het aantal verwachte projecten en daaruit voortvloeiende juridische procedures. Zo laat het exacte aantal elektriciteitsprojecten waartoe de komende jaren zal worden besloten, zich moeilijk voorspellen. Ook ontbreekt een duidelijke indicatie van de verwachte tijdwinst. Zonder nadere analyse van het verwachte aantal besluiten en beroepen blijft het volgens de adviseurs onduidelijk of het ontwerpbesluit zal leiden tot een substantiële versnelling van procedures.

Gevolgen voor rechtspraak
Ook zou meer moeten worden ingegaan op de gevolgen voor de rechtspraak, waaronder de werklast van de Afdeling bestuursrechtspraak en de mogelijk langere doorlooptijden voor andere zaken. Het is de vraag of de beslistermijn van 6 maanden voor de Afdeling bestuursrechtspraak realistisch en uitvoerbaar is.

In haar reactie op het voorgelegde ontwerpbesluit merkte de voorzitter van de Afdeling bestuursrechtspraak op dat, vanwege de oplopende doorlooptijden, er zeer terughoudend zou moeten worden omgegaan met het benoemen van categorieën van gevallen die onder het wetsvoorstel kunnen rekenen op een versnelde afhandeling. Zij verwacht als gevolg van de aanwijzing in het ontwerpbesluit een zeer aanzienlijk aantal zaken, die bovendien potentieel complex en bewerkelijk zullen zijn. Wanneer zaken met voorrang moeten worden behandeld, zal dit volgens de voorzitter ten koste gaan van de doorlooptijden in overige zaken.