Waakhond gaat extra toezicht houden op stijgende gasprijzen vanwege oorlog in Iran

De gasprijzen lagen de afgelopen maanden op een van de laagste niveaus in 2 jaar, mede dankzij een ruim aanbod van vloeibaar aardgas (LNG) – aardgas dat gekoeld tot vloeistof per schip kan worden aangevoerd. Door die lage prijzen wachtten leveranciers met het verhogen van hun tarieven, wat resulteerde in scherp geprijsde vaste contracten. Die situatie is in één week omgeslagen doordat de Straat van Hormuz geblokkeerd is.

Van laagste naar hoogste
Vergelijkingssite Overstappen.nl berekende dat een gemiddeld tweepersoonshuishouden voor een nieuw vast contract nu 189 euro per maand betaalt, tegenover 153 euro vorige week. Op jaarbasis loopt dat op tot ruim 437 euro extra. ‘Vorige week zagen we nog een van de laagste gemiddelde gasprijzen in 2 jaar tijd’, zegt energie-expert Rick Boenink. ‘Dat de gemiddelde contractprijs nu juist naar het hoogste punt in 2 jaar is gestegen, laat zien hoe snel de energiemarkt kan omslaan en hoe deze reageert op internationale gebeurtenissen.’

Massale overstap
Tienduizenden consumenten bezochten de afgelopen dagen de website van energievergelijker Pricewise, zo meldt energie-expert Tom Schuitemaker van dat bedrijf. ‘Zaterdagochtend namen we al een zeer aanzienlijke toename waar van het aantal bezoekers op onze website. Dat aantal steeg zondag verder en op maandag hadden we al meer aanvragen verwerkt dan we normaal in een hele week binnenkrijgen. Dat aantal is vertienvoudigd ten opzichte van het aantal gebruikers dat gebruikelijk is voor deze periode van het jaar.’

De ontwikkeling doet denken aan de Russische invasie in Oekraïne in februari 2022, al tekent Schuitemaker een belangrijk verschil aan. ‘In 2022 waren de energieleveranciers niet voorbereid op snel stijgende gasprijzen en was het niet meer mogelijk om een vast contract af te sluiten. De energieleveranciers zijn nu wel goed voorbereid, waardoor er voldoende aanbod is van vaste contracten voor de periode van 1, 2 of 3 jaar. Deze contracten worden wel steeds duurder en veranderen soms wel 4 keer op een dag van prijs.’

Verscherpt toezicht
De ACM meldt nu de energiemarkt extra in de gaten te houden naar aanleiding van de stijgende groothandelsprijzen. Uit de maandelijkse Energiemonitor van de ACM blijkt dat 54 procent van de huishoudens een vast contract heeft, 39 procent een variabel contract en 7 procent een dynamisch contract. De waakhond constateert dat enkele leveranciers tijdelijk zijn gestopt met het aanbieden van vaste contracten, maar dat een deel dat aanbod inmiddels heeft hervat. Soms drukken leveranciers op de stopknop omdat hun ingekochte gasvoorraad snel is uitverkocht; later op de dag of de volgende ochtend komen ze dan terug met een nieuw, vaak duurder aanbod.

Op grond van de Energiewet – die op 1 januari 2026 in werking trad – zijn alle leveranciers verplicht minimaal 2 soorten modelcontracten aan te bieden: een contract met variabele tarieven en een vaste variant met een looptijd van 1 jaar. De ACM controleert na 1 april of alle leveranciers hieraan voldoen en gaat in gesprek met leveranciers die dat nog niet doen. Voor variabele contracten geldt dat leveranciers de prijs mogen aanpassen als dit duidelijk in het contract is vastgelegd, maar zij moeten prijswijzigingen minimaal 1 maand van tevoren aankondigen, zodat consumenten hun contract kunnen opzeggen voordat de nieuwe prijs ingaat.

Financiële stabiliteit
De ACM bewaakt ook de financiële gezondheid van energiebedrijven door het eigen vermogen, de liquiditeit en de inkoopstrategie te controleren – dat wil zeggen: of leveranciers gas en elektriciteit voor lopende contracten tijdig hebben ingekocht op de groothandelsmarkt. Sinds 2022 voert de ACM halfjaarlijks een financiële controle uit bij alle leveranciers; zo nodig worden aanvullende maatregelen of verdiepend onderzoek ingezet.

De aangescherpte regels in de Energiewet en het verscherpte toezicht van de afgelopen jaren hebben de kans op faillissementen in de sector aanzienlijk verkleind, benadrukt de toezichthouder. De ACM raadt tot slot aan consumenten aan contracten altijd zelf te vergelijken en niet tijdens een verkoopgesprek akkoord te gaan met een nieuw aanbod. Een ongevraagd aanbod via de telefoon of aan de deur is vrijwel nooit de beste keuze besluit de waakhond.