‘Oorlog Iran drijft olieprijzen omhoog naar 100 Amerikaanse dollar per vat’

Sinds afgelopen zaterdag voeren de Verenigde Staten en Israël aanvallen uit tegen Iraanse overheids-, militaire en nucleaire doelen. Iran heeft als vergelding gewaarschuwd dat schepen de waterweg moeten mijden. Verzekeraars hebben hun dekking ingetrokken, waardoor het tankerverkeer feitelijk tot stilstand is gekomen.

Dubbele verstoring
De blokkade zorgt voor een dubbele schok in de mondiale energiemarkt. Niet alleen zijn de huidige exporten door de Straat gestopt, maar ook de extra volumes van OPEC+ en het grootste deel van de reservecapaciteit van OPEC zijn ontoegankelijk zolang de waterweg gesloten blijft. Deze reservecapaciteit is normaal een belangrijk instrument om de mondiale oliemarkt in evenwicht te houden.

De aardgasprijzen stegen maandag met bijna 50 procent nadat het in staatshanden zijnde QatarEnergy, een van ’s werelds grootste exporteurs, de productie stopzette na militaire aanvallen op productiefaciliteiten. ‘De belangrijkste vraag is wanneer schepen de exportstromen weer kunnen herstellen’, stelt Alan Gelder, senior vicepresident Raffinaderijen, Chemie en Oliemarkt bij Wood Mackenzie. ‘Zonder twijfel zullen de tarieven voor tankers en verzekeringen dramatisch stijgen, maar deze kosten zijn slechts een klein deel van de impact op de olieprijs die gepaard gaat met een beperking van de oliestromen als deze langer dan een paar dagen aanhouden.’

Weken herstel nodig
Gezien de onzekerheid rond de gebeurtenissen is het volgens de analisten aannemelijk dat het in het meest optimistische scenario enkele weken duurt voordat de exportstromen weer op gang komen, voor het geval het Iraanse regime ervoor kiest om met de Verenigde Staten samen te werken.

‘Gedurende die tijd lopen olieprijzen zwaar risico op stijging’, aldus Gelder. ‘De meest recente vergelijking is tijdens de eerste dagen van het Rusland-Oekraïne-conflict, toen de angst voor verlies van Russische voorraden de olieprijs dreef naar meer dan 125 Amerikaanse dollar per vat.’ In het huidige scenario zijn volgens Gelder olieprijzen van meer dan 100 dollar per vat mogelijk als de doorvoerstromen niet snel worden hersteld.

OPEC+ productie beperkt
De groep van 8 OPEC+-landen die verantwoordelijk is voor vrijwillige productiebeperking – Saoedi-Arabië, Rusland, Irak, de Verenigde Arabische Emiraten, Koeweit, Kazachstan, Algerije en Oman – kwamen op 1 maart overeen om de afbouw van de productievermindering uit april 2023 van 1,65 miljoen vaten per dag te hervatten. Ze zullen de productie in april met 206.000 vaten per dag verhogen en komen op 5 april opnieuw bijeen.

‘De OPEC+-beslissing komt niet als een verrassing, gezien de onzekerheid rond de spanningen tussen de Verenigde Staten en Iran, en het feit dat de markt voor niet-gesanctioneerde ruwe olie krap is’, zegt Gelder. ‘Er bestaat echter een risico dat de OPEC+-beslissing zinloos is als de stromen door de Straat van Hormuz niet hervat kunnen worden.’

Beperkte alternatieven
Hoewel er potentiële alternatieve toevoerroutes beschikbaar zijn voor producenten uit het Midden-Oosten – waaronder de Oost-West-pijpleiding van Saoedi-Arabië naar de Rode Zee en extra Iraakse volumes via de Middellandse Zee – kunnen de alternatieven het verlies van exporten die door de Straat van Hormuz niet volledig compenseren.

Strategische voorraden van lidstaten van het Internationaal Energieagentschap (IEA) kunnen enige verlichting bieden, maar IEA-leden vertegenwoordigen minder dan de helft van de mondiale olievraag. De crisis onderstreept het belang van energieonafhankelijkheid door hernieuwbare energiebronnen. Recent onderzoek toont aan dat driekwart van de wereldbevolking afhankelijk is van fossiele import, wat landen kwetsbaar maakt voor geopolitieke schokken.

LNG-markt onder druk
Een stop op het vervoer van vloeibaar aardgas (LNG) door de Straat van Hormuz is ontwrichtend voor de mondiale gas- en LNG-markten. Ongeveer 81 megaton, oftewel 110 miljard kubieke meter LNG, passeerde de Straat in 2025. Dat aardgas was voornamelijk vanuit Qatar, goed voor bijna 20 procent van de wereldwijde LNG-toevoer.

‘Verstoringen van LNG-stromen zouden de concurrentie tussen Azië en Europa om beschikbare ladingen doen herleven, met name in een tijd dat de Europese opslagniveaus onder seizoensgemiddelden liggen en ongeveer 10 procent lager zijn dan op hetzelfde moment vorig jaar, na een ernstige koudegolf in januari’, stelt Massimo Di Odoardo, vicepresident Gas- en LNG-onderzoek bij Wood Mackenzie. ‘Met ongeveer 1,5 megaton oftewel 2,2 miljard kubieke meter LNG-export die elke week dat de stromen door de Straat van Hormuz worden stopgezet op het spel staat, zouden zowel Aziatische als Europese markten zwaarder moeten putten uit bestaande voorraden en zou de behoefte aan het aanvullen van voorraden in de zomer toenemen. Dit zou de marktomstandigheden lang na de uiteindelijke hervatting van de handel via de Straat verkrappen.’

Rusland
Een stop van LNG-stromen door de Straat van Hormuz zou qua schaal vergelijkbaar zijn met de beperking van Russische gasleveringen aan Europa, die de prijzen deden stijgen tot bijna 100 Amerikaanse dollar per miljoen British thermal units (mmbtu) op hun hoogtepunt en gemiddeld 40 dollar per mmbtu in 2022.

‘Deze keer zal de reactie echter waarschijnlijk niet zo extreem zijn’, voegt Di Odoardo toe. ‘In tegenstelling tot de langdurige verstoring van Russische pijpleidingstromen, zou een blokkade in de Straat als tijdelijk kunnen worden beschouwd, wat de stijging tempert. Toch zal maandag bij de opening van de markt een dramatische prijssprong plaatsvinden, en elk signaal dat verstoringen zich kunnen voortslepen zou verdere brandstof aan de rally toevoegen.’

Historische vergelijking
‘De dichtstbijzijnde historische analogie is naar ons idee het olie-embargo uit het Midden-Oosten van de jaren ’70, dat de olieprijzen met 300 procent verhoogde tot ongeveer 12 Amerikaanse dollar per vat in 1974’, zegt Gelder. ‘Dat is slechts 90 dollar per vat in 2026-termen. Dit niveau overtreffen in de huidige markt die zich zorgen maakt over aanzienlijke verliezen van de toevoer van fossiele brandstoffen, is zeker haalbaar.’

Wel is de mondiale economie nu veel minder olie-intensief dan 50 jaar geleden, merkt Gelder op. ‘De schok ten tijde van het olie-embargo was het tempo en de omvang van de prijsstijging. Olieprijzen zouden ver boven de 200 Amerikaanse dollar per vat moeten stijgen om een vergelijkbaar niveau van schok op de huidige mondiale economie uit te oefenen.’