Klimaatraad: industrie verduurzamen vraagt politieke moed en keuzes

Nederland heeft een omvangrijke energie-intensieve industrie die producten maakt variërend van kunstmest tot plastics en van vliegtuigbrandstoffen tot staal. Deze sector is volgens de Wetenschappelijke Klimaatraad (WKR) momenteel verantwoordelijk voor bijna een kwart van de Nederlandse uitstoot van broeikasgassen. De uitstoot van de energie-intensieve industrie is de afgelopen 15 jaar nauwelijks afgenomen, terwijl grote delen kampen met een teruglopend concurrentievermogen.

Kiezen of verliezen
Met het huidige beleid haalt Nederland de klimaatdoelen niet, komt de leefomgeving van veel Nederlanders in het geding en komt er geen verdienmodel voor duurzame productie van de grond. Zo concludeert de WKR in het advies ‘Kiezen of verliezen, naar een industrie die past in een toekomstbestendig Nederland’. De noodzaak voor industrietransitie wordt volgens de onderzoekers daarom steeds groter, ook met het oog op de Klimaatwet en het doel in het Europese emissiehandelssysteem om in 2040 netto geen CO2 meer uit te stoten.

Schaarste aan middelen
De volledige Nederlandse industrie in haar huidige vorm en omvang klimaatneutraal maken is geen optie, stelt de WKR. Er is schaarste in fysieke ruimte, publieke middelen, arbeid, elektriciteit en milieuruimte. Kiezen voor industrietakken met toekomstperspectief en ze met gericht beleid steunen betekent ook stoppen met specifieke steun voor de industrie zonder toekomstperspectief.

Om kansen te verzilveren adviseert de WKR een pakket aan concrete maatregelen in te voeren. Klimaatkosten moeten zoveel mogelijk doorberekend worden in prijzen en het kabinet moet vasthouden aan het reductiepad in het Europese emissiehandelssysteem. Verder moet de overheid normeren voor duurzame producten en met een fonds kansrijke duurzame nieuwe industrie opbouwen. De verduurzaming van de industrie vraagt om realistische inschatting van vestigingsfactoren, die veranderen door de transitie naar een klimaatneutrale en klimaatbestendige samenleving.

Maatschappelijke betrokkenheid
De keuzes zullen volgens de WKR grote impact hebben op de Nederlandse economie en samenleving. Ze zijn dan ook niet alleen technisch of economisch van aard, maar ook sociaal en ecologisch. De belangen van de samenleving als geheel moeten worden meegewogen, zoals op gebied van gezondheid, werkgelegenheid en strategische autonomie.

Het is cruciaal dat een brede groep betrokken wordt bij de strategische besluitvorming over de industrie. In plaats van besluitvorming waarbij industrie en overheid nauw samenwerken en anderen bij belangrijke beslissingen in de praktijk buitensluiten, moeten maatschappelijke belangen meegenomen worden en mensen zich gehoord voelen. Het transformeren van de industrie vraagt om erkenning van alle belangen en gevolgen, eerlijkheid over de onzekerheden en, bovenal, politieke moed.

Industrie transformatie
Duurzame industrie die bij de toekomst van Nederland past, verdient de volle steun van de overheid bij verduurzaming, vraagcreatie en infrastructuur. Ook Nederlandse burgers vinden dat de industrie meer moet doen om klimaatverandering tegen te gaan, blijkt uit onderzoek. De transitie van de industrie is óók een maatschappelijke transitie, benadrukt de WKR.

De overheid moet rekening houden met een realistische inschatting van vestigingsfactoren. Die keuzes zijn nodig omdat industrietakken bijdragen aan de brede welvaart van een klimaatneutraal Nederland en aan het verdienvermogen, terwijl Nederland strategisch relevant blijft binnen Europa, zo besluit de WKR.