‘Probleem energietransitie ligt niet bij onwillige burgers’

Bronsvoort deed 3 jaar lang etnografisch veldwerk in de Rotterdamse wijk Bospolder-Tussendijken, een landelijke proeftuin voor het aardgasvrij maken van woningen, en verdedigde onlangs haar proefschrift. De wijk staat al jaren bekend als kwetsbaar gebied. Het onderzoek is actueel, aangezien gemeenten en burgers vaak moeizaam samenwerken bij verduurzamingsprojecten.

Details maken verschil
Burgerbetrokkenheid ontstaat volgens Bronsvoort niet vanzelf, maar krijgt vorm in concrete ontmoetingen zoals in buurthuizen, aan keukentafels, op straat en in creatieve activiteiten.

‘Ogenschijnlijk kleine details, zoals waar je afspreekt of wie er spreekt tijdens een bijeenkomst, hebben een grote invloed op de betrokkenheid van burgers’, aldus Bronsvoort. De manier waarop een bijeenkomst is opgezet, wie het gesprek leidt en hoe het vraagstuk wordt gepresenteerd, bepaalt wie mee kan doen en op welke manier.

3 dramaturgieën
Bronsvoort onderscheidt 3 dramaturgieën (red. leer van het theaterspel) van burgerbetrokkenheid. De dramaturgie van controle richt zich vooral op het uitleggen en uitvoeren van reeds gemaakte beleidskeuzes, waarbij kritische bewoners zich vaak niet gehoord voelen. Bij de dramaturgie van contact staan persoonlijke relaties en ondersteuning centraal, wat onderling vertrouwen versterkt maar weinig ruimte biedt voor politieke discussie of invloed. De dramaturgie van inleving gebruikt creatieve vormen zoals theater, verhalen en gezamenlijke verbeelding om wederzijds begrip te creëren tussen bewoners en professionals. De warmtetransitie vraagt volgens Bronsvoort om een andere aanpak dan het louter informeren van bewoners.

Democratisch tekort herkennen
Elke dramaturgie produceerde een ander type betrokken burger, van afwachtend of uitvoerend tot zorgzaam of ervaringsdeskundig, met ieder hun eigen mogelijkheden en beperkingen. Het onderzoek werpt nieuw licht op het veelbesproken democratisch tekort in de energietransitie. Het probleem ligt volgens Bronsvoort niet zozeer bij burgers die onvoldoende meedoen, maar bij het onvoldoende herkennen en verbinden van de vele plekken en manieren waar democratie al in de praktijk wordt gebracht.

De energietransitie betekent een ingrijpende verandering in het dagelijks leven en raakt aan vragen rond wonen, leefbaarheid en gezondheid in de wijk. Het is belangrijk dat gesprekken daarover onderdeel worden van de besluitvorming. Een rechtvaardige energietransitie vraagt volgens Bronsvoort om meer aandacht voor de kwaliteit van relaties en ontmoetingen in de wijk. Het herkennen van verschillende vormen van betrokkenheid, het benutten van ervaringskennis en het investeren in langdurige relaties tussen burgers en overheden zijn hierbij cruciaal.