Het Dilemma | ‘Hoe risicovol is grootschalig investeren in een Europese (en Nederlandse) pv-industrie?

Europa wil grote sommen geld vrijmaken voor het opzetten van kritische industriële ketens, waaronder zonne-energie. Die plannen raken in een stroomversnelling. Tegelijkertijd kwamen onlangs verontrustende berichten uit de markt, het Duitse Sono Motors heeft de middelen niet om zijn zonneauto naar productie te brengen, het Nederlandse Lightyear vroeg deels faillissement aan, batterijfabrikant Britishvolt ging bankroet. Is staatssteun voor een duurzame energie-industrie een onverantwoord spel met belastinggeld? ‘Zeker niet’, aldus Marc Rechter, co-eigenaar van de Resilient Group Holding en chief executive officer van MCPV dat zonnecellen op gigawattschaal wil produceren in Nederland.

Wat merk jij van de berichten over deze bedrijven?
‘Er is een hoop aandacht voor in de pers… Ik denk dat het een belangrijk moment is om deze projecten goed te analyseren en ervan te leren. Een eerste constatering is dat het gaat om heel verschillende activiteiten – productie van lithiumbatterijen en productie en introductie van nieuwe automerken. Een tweede observatie is dat ze wellicht net iets te vroeg waren qua timing.’

Hun timing was verkeerd?
‘Niet zozeer verkeerd, maar als we terugkijken zijn ze misschien net iets te vroeg begonnen. Sinds de oorlog in Oekraïne hebben we te maken met een nieuwe geopolitieke realiteit die de enorme zwaktes van het Europese energiesysteem en daarmee ook de Europese industrie hebben blootgelegd. Onze economische en sociale zekerheid is in één klap verdwenen. Misschien is het nog niet zo te voelen, gezien de Europese Unie (EU) alleen in 2022 al 1.000 miljard euro heeft uitgegeven om de schok op te vangen, maar dit kunnen we niet lang volhouden. Er moet dus heel snel een fundamenteel andere strategie op tafel komen die duidelijk maakt hoe Europa zich uit deze fossiele wurggreep gaat worstelen.’

Hoe doen we dat?
‘Hoe je het wendt of keert, daar is maar één echte oplossing voor: onafhankelijkheid op het gebied van kritische technologie, met onze energiesector voorop. We moeten in een enorm tempo af van alle fossiel om ervoor te zorgen dat we onze eigen schone energie produceren met een stabiele en voorspelbare competitieve prijs. Gelukkig zien we dat dit niet bij woorden blijft. Er wordt – gedeeltelijk versneld door de druk van de Inflation Reduction Act in de Verenigde Staten – een industriepolitiek opgetuigd en veel publiek geld vrijgemaakt.’

En dat is een recept voor succes?
‘Het is allereerst bittere noodzaak. Kijk naar de pv-industrie. China is momenteel de absolute marktleider dankzij enorme directe en indirecte subsidiëring de afgelopen 10 à 15 jaar, en dat gebeurt nog steeds. Nu de strategische waarde van pv ook elders is ontdekt, zien we grootmachten als India en Amerika enorme staatssteun inzetten om ervoor te zorgen dat zij snel hun eigen pv-waardeketens opbouwen. Als Europa niets doet, trekken investeerders daarnaartoe, en dat keer je niet meer om. Handelen is dus een must, en wel nu. Dat lijkt Europa ook te gaan doen met het EU Green Deal Industrial Plan.’

Daar is heel veel geld voor nodig, er zijn ook kritische stemmen…
‘Het gaat op zijn Europees, met veel discussie, vooral over waar dat geld zal landen. Maar alle signalen staan op groen en ik hoop en verwacht dat er doorgepakt gaat worden. Daarbij moeten uiteraard overwogen besluiten worden genomen, ook door de landen. We moeten wel op de juiste paarden wedden.’

Een productieketen voor zonne-energie is er daar één van?
‘De kansen zijn enorm. We kunnen hier zeer competitief zonnecellen en zonnepanelen maken, en daarbij onder andere profiteren van een voorsprong in kennis over de nieuwste technologieën. Maar dat lukt de markt niet op eigen kracht, er is overheidssteun voor nodig om het van de grond te krijgen en langdurig competitief te blijven. De zonne-energiemarkt is enorm aan het groeien en is voorspelbaar. Om competitief te zijn, moeten we in Europa dezelfde condities krijgen die ook elders worden gegeven, inclusief Amerika. Het nivelleren van de staatssteun voor deze strategisch belangrijke sectoren is even belangrijk als het ondersteunen van grote infrastructuurprojecten die de komende 50 tot 100 jaar energiezekerheid en onafhankelijkheid zullen waarborgen. Het risico is dus minimaal als we het goed doen.’

MCPV wil daar een belangrijke speler in worden, te beginnen in Nederland. Gaat dat lukken?
‘Het plan is een zonnecellenfabriek van 3 gigawattpiek in Nederland te bouwen, en vervolgens elders in en buiten Europa meerdere zonnecel- en zonnepaneelfabrieken te realiseren. Het huidige sentiment en het aanstaande beleid in Europa gaat ons daarbij helpen. Dat moet dan echter ook gepaard gaan met medewerking van de Nederlandse overheid. Nederland heeft een geweldige kans voor zichzelf gecreëerd met het opzetten van het Nationaal Groeifonds, dat gericht is op investeren in onze economie voor de lange termijn. De zonne-energiesector heeft in dat kader een pv-plan waarbij onze ambitie een van de programmalijnen vormt.’