Vol stroomnet weegt op Vlaamse investeringen, maar premier Diependaele kan niet zeggen hoeveel er verloren gaan

Of die projecten daardoor ook echt zijn uitgesteld of helemaal niet doorgaan, is volgens Diependaele moeilijk te zeggen. ‘Het is voor deze projecten zeer moeilijk om te kwantificeren in hoeverre de netcapaciteit uiteindelijk heeft geleid of zal leiden tot uitstel of een negatieve investeringsbeslissing’, schrijft hij. ‘Netcapaciteit is meestal maar een van de factoren die een rol spelen naast de ontsluiting, minimale perceelsgrootte, vergunbaarheid, conjunctuurwijziging.’ 

Investeringen afgeremd

Voor de datacenters is het investeringsbedrag niet bekend. De cijfers gaan over aanvragen die sinds 1 januari 2024 bekend zijn bij het Agentschap Innoveren en Ondernemen (VLAIO).

Diependaele, die ook Vlaams minister van Economie en Industrie is, heeft gereageerd op schriftelijke vragen van Vlaams Parlementslid Kristof Slagmulder (Vlaams Belang). Slagmulder wilde weten in hoeverre het volle stroomnet investeringen afremt die Vlaanderen zelf met subsidie ondersteunt. Hij verwees naar cijfers die werkgeversorganisatie Voka afgelopen maart bekendmaakte op basis van gegevens van netbeheerder Fluvius. Toen konden 1.250 projecten niet meer klassiek worden aangesloten op het stroomnet, tegenover 35 dossiers in maart 2025. Ongeveer 600 daarvan waren batterijparken.

Slechts 2 meldingen

Bij de projecten die VLAIO ondersteunt, valt de schade volgens Diependaele mee. ‘Het aantal gesteunde bedrijfsinvesteringsprojecten welke ernstige vertraging oplopen, een wijziging ondergaan of niet konden doorgaan volgens de oorspronkelijke planning wegens onvoldoende of niet tijdig beschikbare elektriciteitscapaciteit is beperkt’, licht hij toe.

Sinds 1 januari 2024 kreeg VLAIO 2 meldingen van vertraging, inclusief meldingen over projecten die al eerder steun kregen. Het eerste project valt onder de Ecologiepremie+, een Vlaamse subsidie voor milieuvriendelijke investeringen. Het gaat om een investering van 3,25 miljoen euro met 976.000 euro steun, die 6 maanden vertraging opliep. Het tweede is een transitiecontract klimaatsprong, een steuncontract voor bedrijven die hun uitstoot fors verlagen. Dat project vertegenwoordigt een investering van 9.044.000 euro en loopt 12 maanden vertraging op. De steun bedraagt maximaal 2.031.000 euro. Die wordt toegekend via een contract for difference (cfd), waarbij de overheid het verschil bijpast tussen een afgesproken prijs en de marktprijs. Het genoemde bedrag is het theoretische maximum.

Bij de andere steunmaatregelen, zoals GREEN, STRES, walstroom en ad-hocinvesteringssteun, kwamen geen meldingen binnen. ‘Tot op heden ontving VLAIO geen enkele melding dat een gesteund project niet kon doorgaan omwille van beperkte netcapaciteit’, aldus Diependaele. Geen enkel project werd geannuleerd of verkleind.

Blinde vlek bij kleintjes

Helemaal sluitend is dat beeld volgens de minister-president niet. Via de Ecologiepremie+ krijgen jaarlijks honderden projecten steun, vaak om kleinere bedragen. ‘Het is mogelijk dat een aantal kleinere projecten niet konden worden uitgevoerd omwille van beperkingen in netcapaciteit, maar dat VLAIO niet werd geïnformeerd met betrekking tot de reden van annulering van de steunaanvraag’, erkent hij.

Voor beide vertraagde projecten is een verlenging aangevraagd. Bij het project onder de Ecologiepremie+ is de termijn al met 6 maanden verlengd. Voor het transitiecontract volgt binnenkort een voorstel tot verlenging. Op de hoogte van de steun heeft dat geen invloed, maar de betalingen schuiven wel op.

Eerst netcapaciteit aantonen

Sinds 2023 kijkt VLAIO bij steunaanvragen voor projecten met een flinke extra stroomvraag of de benodigde netcapaciteit op tijd beschikbaar kan zijn. Voor walstroomprojecten en transitiecontracten klimaatsprong gebeurt dat op 2 momenten. Bij de aanvraag moet het bedrijf onderbouwen dat het op tijd over voldoende capaciteit kan beschikken, bijvoorbeeld via contacten met de netbeheerder. ‘Indien de aanvrager onvoldoende kan aantonen dat een tijdige aansluiting mogelijk is, zal het project niet gesteund worden’, stelt Diependaele.

Daarnaast krijgen deze projecten de steun onder voorwaarde dat het bedrijf binnen 12 maanden met een netstudie of rekennota aantoont dat de capaciteit volstaat. ‘Indien de aanvrager hier niet aan kan voldoen, vervalt de steun zodat de vastgelegde middelen voor steun opnieuw vrijkomen’, legt de minister-president uit.

Voor de Ecologiepremie+, STRES-steun en GREEN-steun geldt die toets nog niet. Het gaat volgens Diependaele meestal wel om projecten die weinig extra netcapaciteit nodig hebben. Bovendien bespreken VLAIO-adviseurs de netcapaciteit al in een vroeg stadium. ‘Bij een voorbespreking van een mogelijk steunproject wordt dit afgetoetst waardoor projecten die niet tijdig over een voldoende aansluitcapaciteit kunnen beschikken doorgaans geen aanvraag indienen.’

Netbeheerders vaker aan tafel

VLAIO en investeringsagentschap Flanders Investment & Trade (FIT) hebben op dit moment geen andere informatie over netcapaciteit dan wat Fluvius en hoogspanningsnetbeheerder Elia op hun websites publiceren. Beide netbeheerders tonen op interactieve kaarten hoeveel ruimte er nog is op hun onderstations. Fluvius heeft daarnaast een capaciteitswijzer voor bedrijven en netcongestiekaarten. Volgens Diependaele vormt die informatie een goede basis voor een eerste advies aan bedrijven. Voor strategische projecten kunnen de netbeheerders via het Vlaams overleg congestiebeheer worden geraadpleegd. Via dat overleg wisselt VLAIO nu al informatie uit met de netbeheerders over gesteunde projecten.

Die samenwerking wordt uitgebreid. Bij volgende oproepen voor transitiecontracten komt in de voorwaarden te staan dat netbeheerders kunnen worden geraadpleegd bij de beoordeling van aanvragen. Ook bij toekomstige subsidieoproepen moeten netbeheerders mee kunnen beoordelen en wordt technische informatie al vroeg uitgewisseld.

Om de stroomvraag van de industrie beter in kaart te brengen, startten Elia, Fluvius en gasnetbeheerder Fluxys in 2023 het project EnergieGRIP, in structurele samenwerking met VLAIO. De grootste stroomverbruikers worden daarin actief benaderd over hun toekomstige behoefte aan netcapaciteit. Die informatie moet de investeringsplannen van de netbeheerders verbeteren. Die plannen stellen ze elke 2 jaar op, met een blik van 10 jaar vooruit. ‘De inschatting van de nodige netcapaciteit blijft een continue uitdaging voor de netbeheerders’, besluit Diependaele.