36 miljoen euro aan fraude met groenestroomcertificaten zonnepanelen nog altijd niet terugbetaald

Dat is duidelijk geworden tijdens een vergadering van de Commissie voor Wonen, Toerisme, Energie en Klimaat in het Vlaams Parlement.

Meer dan 1.000 dossiers
Tussen 2018 en 2025 stelde Fluvius in meer dan 1.000 dossiers fraude met groenestroomcertificaten vast. In de meeste gevallen werden datums op facturen en keuringsverslagen vervalst om installaties op papier ouder te maken, zodat ze in de periode 2009-2012 vielen. In die jaren lagen de certificaatwaarden aanzienlijk hoger dan daarna, waardoor fraudeurs jarenlang meer certificaten konden opstrijken dan waar ze recht op hadden.

Van de bijna 172 miljoen euro aan opgespoorde fraude werd 62 miljoen euro effectief uitbetaald voordat de stopzetting een feit was. Fluvius slaagde er tot nu toe in 26 miljoen euro terug te vorderen, waarvan het grootste deel, 17,4 miljoen euro, pas vorig jaar werd geïnd. Dat lag aan de afwikkeling van één groot juridisch dossier uit 2024. Er staat daarmee nog altijd 36 miljoen euro open. Raf Van Gestel (PVDA) wees erop wie die rekening dreigt te betalen: ‘Die factuur wordt ondertussen betaald door alle Vlamingen, want een gemiddeld gezin betaalt dit jaar nog zo’n 95 euro voor de kosten van de groenestroomcertificaten.’

90 procent bij bedrijven
Wat de verdeling betreft: bij fraude met lokale productie gaat het in twee derde van de dossiers om particulieren en in een derde om bedrijven. Omgekeerd wordt meer dan 90 procent van de gevorderde bedragen bij bedrijven gehaald.

Minister Melissa Depraetere benadrukte dat Fluvius een wettelijk kader volgt. ‘Als vervolgens vaststaat dat energiefraude wordt gepleegd of is gepleegd, wordt de uitbetaling definitief stopgezet en wordt de steun die onterecht is uitgekeerd, teruggevorderd,’ aldus de minister. Ze voegde eraan toe dat alle teruggevorderde bedragen terugvloeien naar de nettarieven. ‘Het is een belangrijk principe dat het bedrag dat ooit ten onrechte is doorgerekend in de nettarieven, ook terugvloeit naar die nettarieven.’

Uitdovend scenario
Een geruststellende noot klonk over de toekomstige omvang van het probleem. De minister wees erop dat het systeem van groenestroomcertificaten voor zonnepanelen al meer dan 10 jaar geleden werd stopgezet voor nieuwe installaties. ‘Energiefraude met groenestroomcertificaten bij zonnepanelen betreft een uitdovend scenario,’ stelde Depraetere. ‘Dat beperkt de mogelijkheden tot fraude.’

Toch maakt Fluvius nog steeds werk van historische dossiers. Momenteel geeft de netbeheerder prioriteit aan gevallen waarbij certificaatgerechtigde installaties na de initiële keuring onrechtmatig werden aangepast. Het gaat dan om installaties die worden uitgebreid of waarbij onderdelen worden vervangen zonder dat te melden, terwijl de certificaten gewoon blijven doorlopen. De verdere uitrol van digitale meters biedt nieuwe mogelijkheden om onregelmatigheden via data-analyses efficiënter op te sporen.

Rol van keurders
Nadia Naji (Groen) uitte bezorgdheid over de rol van keurders. Depraetere was het daarmee eens: ‘Wanneer keuringsinstanties hun controles niet zorgvuldig uitvoeren of keuringsverslagen vervalsen, brengt dit niet alleen de integriteit van het certificatenstelsel in het gedrang, maar kunnen er ook echt risico’s ontstaan voor de veiligheid van de gebruikers.’

Het toezicht op keurders is een federale bevoegdheid; de minister wil opnieuw contact leggen met de federale regering om strengere controle te bepleiten.

Transparantie beloofd
Het debat draaide ook om de vraag waarom de jaarlijkse frauderapporten van Fluvius niet openbaar zijn. Van Gestel noemde het veelzeggend dat de cijfers via de pers moesten uitlekken. Depraetere ging mee in de vraag om meer openheid. ‘Wat mij betreft, kunnen die zeker ter inzage worden gelegd in het parlement,’ aldus de minister. ‘Dat kan voor mij in mei, wanneer ik die ontvang, zeker ook naar het parlement worden gestuurd en hier worden ingekeken.’ De rapporten van de huidige en vorige legislatuur worden beschikbaar gesteld, zij het geanonimiseerd waar strafrechtelijke procedures lopen.

Robrecht Bothuyne (cd&v) opperde dat het stilaan tijd wordt voor een evaluatie van het fraudehoofdstuk in het Energiedecreet, dat bijna 10 jaar oud is. Depraetere zei geen evaluatie te hebben gepland, omdat het systeem naar haar oordeel goed werkt, maar ze wil wel bekijken of mogelijkheden rond kunstmatige intelligentie (AI) nieuwe evaluatie-opties bieden.