VN: zonder grote sprong in hernieuwbare energie koerst de wereld op 2,8 graden opwarming af

Het United Nations Environment Programme (UNEP), het officiële milieubureau van de Verenigde Naties (VN), heeft zijn jaarlijkse Emissions Gap Report gepubliceerd; dit jaar met de titel ‘The Point of Return’. Het rapport stelt vast dat een wereldgemiddelde temperatuurstijging van maximaal 1,5 graden Celsius zonder ‘overshoot’ niet meer haalbaar is.

Zo laag en kort mogelijk
Het doel is nu de piek zo laag en zo kort mogelijk te houden. In het laagst haalbare overshoot-scenario bereikt de opwarming van de aarde rond het midden van de eeuw een piek van 1,7 tot 1,8 graden Celsius en keert ze tegen 2100 terug tot of onder de 1,5 graden Celsius, met een kans van circa 50 procent.

Voor dit scenario moeten de mondiale broeikasgasemissies in 2030 met 18 procent zijn gedaald ten opzichte van 2025, in 2035 met 45 procent en in 2040 met 69 procent. Ter vergelijking: volledige nakoming van de huidige nationaal vastgestelde klimaatbijdragen (NDC’s) zou in 2030 slechts een daling van 5 tot 8 procent opleveren. Bij ongewijzigd beleid koerst de aarde af op 2,8 graden opwarming in deze eeuw; de terugtrekking van de Verenigde Staten (VS) uit het Klimaatakkoord van Parijs en herziene historische emissieschattingen maken de prognoses er verder op slechter.

Zonne-energie als vliegwiel
Zonne-energie is volgens de onderzoekers het beste jongetje van de klas. Wereldwijd groeide de productiecapaciteit voor hernieuwbare elektriciteit 3 keer sneller dan bij het sluiten van het Klimaatakkoord van Parijs werd voorzien; de uitrol van zonnepanelen specifiek zelfs 7 keer sneller.

Als dit tempo aanhoudt en landen aanvullend beleid invoeren, zou de wereld op koers liggen om het verdrievoudigingsdoel voor 2030 te halen dat op klimaattop COP28 werd afgesproken.

Doelen verder opschalen
Voor het laagst haalbare 1,5-gradenpad zijn echter aangescherpte doelen voor 2035 en 2040 nodig. UNEP berekent dat de hernieuwbare elektriciteitsproductiecapaciteit in 2035 minstens moet zijn verdrievoudigd ten opzichte van het niveau van 2025 en in 2040 op 4,5 keer het huidige niveau moet liggen. De primaire energie-intensiteit van het bruto binnenlands product moet in 2035 minstens 30 procent zijn verbeterd, in 2040 minstens 40 procent.

Voor de kolensector zijn de opgaven het grootst: kolengestookte elektriciteitsproductie moet in 2035 met minstens 75 procent zijn gedaald en in 2040 effectief zijn afgebouwd. Methaanuitstoot moet in 2035 minstens 25 procent lager liggen dan in 2025. Het rapport stelt ook vast dat de laagst haalbare 1,5-gradenroute de verwijdering en permanente opslag van circa 320 gigaton CO2 vereist in de loop van deze eeuw, gelijk aan circa 8 jaar aan mondiale CO2-uitstoot op het niveau van 2024. Sociaaleconomische en technologische uitdagingen maken het onzeker of dit haalbaar is.

Bewijs dat beleid werkt
Positief is de bevinding van de onderzoekers dat klimaatbeleid aantoonbaar werkt. Meer dan 220 beleidsevaluaties leveren bewijs dat klimaatmaatregelen emissies verminderen. Beleid in de elektriciteitssector leidde over de evaluatieperiodes gemiddeld tot een emissiereductie van 9 procent; instrumenten als emissiehandel en CO2-belasting leverden reducties van 5 tot 13 procent op. Het probleem is concentratie: de successen zijn versnipperd over specifieke sectoren, landen en periodes.

De tweede Global Stocktake – de periodieke evaluatie van het Klimaatakkoord van Parijs – biedt de kans om de COP28-doelen te bevestigen, uit te breiden naar 2035 en 2040 en concreter te maken met meetbare tussendoelen. ‘We beschikken over een breed arsenaal aan succesvoorbeelden waaruit blijkt dat emissies snel kunnen worden verlaagd’, stelt Inger Andersen, uitvoerend directeur van UNEP. ‘Het is nu aan landen om dringend beleid in te voeren dat leidt tot snelle, diepgaande en aanhoudende emissiereducties.’