SolarEdge: ‘Software wordt het nieuwe zonnepaneel, installateurs worden energiemanager’

Subsidies die afgebouwd worden, energieprijzen die schommelen en een elektriciteitsnet dat zijn grenzen nadert: de wereld van zonnepanelen op daken ziet er fundamenteel anders uit dan een paar jaar geleden.

Terugleveren loont niet meer
De Boer is als General Manager Europa bij technologiebedrijf SolarEdge verantwoordelijk voor de Europese markt. Hij ziet 5 grote verschuivingen die zowel installateurs als ondernemers en beleidsmakers raken. De meest tastbare verschuiving treft eigenaren van zonnepanelen direct: terugleveren levert steeds minder op.

‘Zonnepanelen draaiden jarenlang op een relatief eenvoudig model: opwekken, terugleveren, verrekenen’, vertelt De Boer. ‘Dat model verdwijnt nu in landen als Nederland, Duitsland en Frankrijk, en daarmee verandert wat een slim systeem moet kunnen.’ Het stopzetten van de salderingsregeling – waarbij zonnepaneeleigenaren de stroom die ze terugleveren konden aftrekken van hun energierekening – maakt dat huishoudens nu zelf moeten bepalen wanneer ze energie gebruiken en wanneer ze die opslaan.

Stroomprijs per uur
Dynamische energiecontracten, waarbij de stroomprijs per uur varieert op basis van het aanbod op de energiemarkt, spelen daarin een steeds grotere rol. Tegelijkertijd nemen ook nettarieven op basis van capaciteit en beperkingen op teruglevering toe. Een energiemanagementsysteem (ems) – kort gezegd een slim controlesysteem dat alle energiestromen in en rondom een gebouw coördineert – bewaakt daarbij de balans tussen eigen verbruik, het laden van een thuisbatterij en terugleveren aan het net, zonder dat de gebruiker er constant bij hoeft na te denken.

Prosumenten verwachten dat zonnepanelen, hun thuisbatterij en hun laadpunt voor een elektrische auto optimaal samenwerken binnen één platform. ‘Zonne-energiesystemen veranderen hierdoor van relatief statische installaties voor elektriciteitsopwekking in flexibele, softwaregestuurde energiesystemen’, stelt De Boer. Daarvoor zijn modulaire batterijen en de mogelijkheid om software op afstand bij te werken volgens hem steeds relevanter.

Buren delen het dak
Een segment dat lange tijd aan de zijlijn stond, trekt nu de aandacht: gebouwen met meerdere huurders of eigenaren. ‘Er zijn grote beschikbare dakoppervlakken, maar die bleven onbenut omdat de regelgeving en het onderlinge verrekenen te ingewikkeld waren’, duidt De Boer de situatie. Appartementencomplexen hadden van oudsher te kampen met complexe obstakels: uiteenlopende belangen van verhuurders en huurders, ingewikkelde verrekeningsmodellen en onduidelijke regels rond het delen van lokaal opgewekte stroom.

Digitale meetsystemen en nieuwe Europese regelgeving die energiegemeenschappen – waarbij meerdere gebruikers samen lokaal opgewekte energie verdelen – mogelijk maken, helpen die drempel nu te verlagen. In meerdere EU-lidstaten komt wetgeving tot stand die dergelijke gemeenschappen actief ondersteunt. In zo’n energiegemeenschap kunnen bewoners gezamenlijk profiteren van zonnepanelen op het gemeenschappelijke dak, met een transparante verdeling van de opbrengst per aansluiting.

Ook kantoorcomplexen en winkelcentra profiteren steeds vaker van vergelijkbare modellen. Het succes van deze oplossingen hangt volgens De Boer echter af van flexibele hardware, betrouwbare digitale infrastructuur en nauwkeurige meetsystemen. Gezien het grote aandeel meergezinswoningen in Nederlandse en Europese steden, ziet de SolarEdge-topman hier een van de grootste structurele groeikansen voor de sector.

Wet maakt het verplicht
Nieuwbouw wordt een steeds belangrijkere motor voor zonnepanelen op daken. De Europese richtlijn energieprestatie van gebouwen EPBD verplicht lidstaten stapsgewijs tot de installatie van zonnepanelen op nieuwe gebouwen. Nederland voert die eisen gefaseerd in: vanaf 2027 voor nieuwe overheids- en utiliteitsgebouwen, en vanaf 2030 voor alle nieuwe woningen. Strengere CO₂-eisen voor gebouwen en uitbreiding van de verplichtingen voor laadinfrastructuur versterken die ontwikkeling verder.

‘Wanneer zonnepanelen, batterijopslag, een warmtepomp en een laadpunt voor een elektrische auto via één energiemanagementsysteem worden aangestuurd, kunnen de energiekosten aanzienlijk worden verlaagd’, licht De Boer toe. Ook bij bestaande gebouwen is die combinatie financieel aantrekkelijk, zeker met een warmtepomp of elektrisch voertuig erbij. Daarmee verandert zonne-energie van een optionele toevoeging op het dak in een wezenlijk onderdeel van de energiestrategie van elk gebouw.

Bedrijven kopen zich vrij
Ook voor bedrijven kantelt het beeld. Hoge prijzen en volle netten dwingen een fundamenteel andere aanpak. De markt voor commerciële en industriële (c&i)-projecten ondergaat een structurele omslag. ‘Hoge en sterk fluctuerende elektriciteitsprijzen, stijgende kosten voor netcapaciteit en dalende kosten voor batterijsystemen veranderen de financiële afwegingen’, stelt De Boer. Batterijen bieden bedrijven de mogelijkheid om energiekosten te beheersen en uitbreidingen van de netaansluiting uit te stellen. Kleinere bedrijfsinstallaties maken daarbij steeds vaker gebruik van hardware die vergelijkbaar is met die voor woningen. Ook de financieringsmogelijkheden voor batterijen zijn verbeterd, waardoor meer bedrijven hier volgens De Boer van kunnen profiteren.

De elektrificatie van wagenparken en verwarmingssystemen verhoogt bovendien het lokale energieverbruik, wat de benutting van zowel zonnepanelen als batterijen verbetert. Steeds meer bedrijven nemen ook deel aan flexibiliteitsmarkten, waarbij ze via gespecialiseerde partijen beschikbare of opgeslagen energie aan het elektriciteitsnet leveren in ruil voor een vergoeding. Die extra inkomstenstroom, gecombineerd met besparingen op de eigen energiekosten, verkort de terugverdientijd aanzienlijk.

Klein óf erg groot
Hoe groter of hoe kleiner, maar niet meer middelmatig. De polarisatie in systeemgrootte is in de ogen van De Boer een van de meest opvallende verschuivingen. Aan het ene uiteinde worden residentiële installaties groter, gedreven door stijgend energieverbruik van warmtepompen en elektrische auto’s en door dalende kosten per kilowatt piekvermogen. ‘Grotere installaties vormen de basis voor een volledig geïntegreerd energiesysteem thuis, inclusief automatische aansturing van alle aangesloten apparaten. Aan het andere uiteinde winnen balkon-zonnepanelen – kleine, kant-en-klare systemen die via een gewoon stopcontact op het elektriciteitsnet worden aangesloten – snel terrein in landen als Duitsland.’

‘Ze voorzien slechts in een beperkt deel van het totale elektriciteitsverbruik, maar ze maken zonne-energie bereikbaar voor wie niet de mogelijkheid heeft om een volledig systeem te installeren’, vervolgt De Boer. Ze zijn laagdrempelig, vragen geen installateur en kunnen een eerste stap zijn naar een uitgebreider systeem. Bij grotere commerciële en industriële installaties, verspreid over meerdere locaties, worden centrale monitoring en digitaal beheer steeds belangrijkere concurrentievoordelen.

De Boer besluit: ‘De toekomst van zonne-energie op daken is, kortom, niet meer een kwestie van simpelweg zonnepanelen leggen en stroom terugleveren aan het net. Installateurs die hun klanten daarin willen begeleiden, zullen steeds vaker ook als energiemanager moeten opereren – niet alleen als technici.’