Kabinet erkent energieopgave maar trekt veel te weinig geld uit, brancheorganisaties kritisch op Prinsjesdag 2026

Eigen bodem, eigen kracht
Holland Solar koppelt zijn Prinsjesdagreactie aan de energieonafhankelijkheid die in de Troonrede nadrukkelijk wordt genoemd. Volgens een berekening van Holland Solar en NedZero bespaarden wind- en zonne-energie Nederland samen tussen 1 maart en 1 september van dit jaar 4,7 miljard euro aan vermeden gaskosten, berekend op basis van de gasprijs die nodig was geweest om dezelfde elektriciteit via gascentrales op te wekken. Directeur Beleid Nold Jaeger benadrukt dat zonne-energie daarmee verder reikt dan klimaatbeleid: binnenlandse duurzame productie vergroot de economische weerbaarheid en verkleint de afhankelijkheid van fossiele import. Holland Solar pleit voor blijvende investeringen in zonne-energie, windenergie, energieopslag en flexibiliteit.

Voorgerecht, niet hoofdgerecht
De Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE) typeert de Miljoenennota als een bescheiden voorgerecht van een zevengangenmenu en vraagt het kabinet in het voorjaar aanvullende maatregelen en meer budget te presenteren. Voorzitter Olof van der Gaag ziet verduurzaming via zon, wind, duurzame warmte en elektrisch rijden als buffer tegen energieprijsschommelingen. De NVDE is positief over de inruilregeling voor elektrische auto’s en extra geld voor flexibiliteit, als aanvulling op de eerdere regeerakkoordafspraken over de SDE++ en windenergie op zee. Maar de Klimaat- en Energieverkenning van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) toont opnieuw aan dat de emissiedaling richting 2030 onvoldoende versnelt. De NVDE vraagt het kabinet bij de Voorjaarsnota extra budget vrij te stellen, met bijzondere aandacht voor de gebouwde omgeving.

Investeringszekerheid ontbreekt
Energie-Nederland omschrijft de Miljoenennota als een stap vooruit, maar constateert dat financiële middelen en investeringszekerheid nog tekortschieten. Voorzitter Femke Brenninkmeijer stelt dat marktpartijen bovenal behoefte hebben aan duidelijke uitvoeringsplannen, consistent beleid en langetermijnzekerheid. Zonder die voorwaarden dreigen bedrijven investeringen in energie-infrastructuur en nieuwe energievoorzieningen uit te stellen. De stijgende nettarieven zijn een tweede thema: de branche erkent dat grote investeringen in het elektriciteitsnet onvermijdelijk zijn door de groei van duurzame opwek en elektrificatie, maar benadrukt dat die kosten niet volledig en onevenredig op huishoudens en bedrijven mogen drukken. Energie-Nederland verwacht dat het kabinet bij de Voorjaarsnota extra financiële ruimte beschikbaar stelt.

Netbeheerders: budget Flex-E te krap
Netbeheer Nederland benadrukt dat een betaalbare, robuuste energietransitie niet alleen via elektriciteit verloopt: warmte, groen gas en waterstof zijn onmisbaar om onevenredige druk op het net te vermijden. Positief zijn de aangekondigde investeringen in CO2-opvangproject Aramis en in waterstofopslag. Centraal in de reactie van de netbeheerders staat de Flex-E-subsidieregeling voor flexibel elektriciteitsverbruik, die nu wordt uitgebreid naar grotere bedrijven. Daarvoor hadden de netbeheerders eerder al gepleit. Het beschikbare budget in 2027 is echter 33 miljoen euro, terwijl naar verwachting 100 miljoen euro nodig is om voldoende bedrijven tot deelname te bewegen. Meerjarige, stabiele financiering is noodzakelijk benadrukt Netbeheer Nederland.

Uitvoering vraagt duidelijkheid
Techniek Nederland is overwegend positief, maar wijst op het personeelstekort als structureel knelpunt. Wisselend overheidsbeleid heeft de warmtepompmarkt de afgelopen jaren sterk laten schommelen; de branche vraagt om voorspelbaar meerjarig beleid voor de Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing (ISDE). Gemeenten moeten uiterlijk eind 2027 klare taal spreken over welke wijken een warmtenet krijgen; waar dat niet zo is, geldt vanaf 2029 een warmtepompnorm. Techniek Nederland werkt mee, maar vraagt om tijdige voorlichting aan huishoudens. De branche bepleit ook een onafhankelijke, laagdrempelige marktplaats waar kantoren, logistieke bedrijven en lichte industrie flexibel vermogen kunnen aanbieden en verhandelen.

BOVAG wil eenvoudigere regels
BOVAG vindt dat de Miljoenennota de twee grootste problemen in de autobranche onvoldoende aanpakt: regeldruk en onvoorspelbaar beleid. Positief zijn de verlenging van de accijnskorting in 2027, de versoepeling van de youngtimerregeling en een inruilregeling waarbij huishoudens met een lager inkomen hun oude brandstofauto kunnen inruilen en steun ontvangen voor de aankoop of private lease van een elektrische auto. BOVAG steunt ook de geplande greentimerregeling met 14 procent bijtelling voor gebruikte elektrische auto’s van vijf tot en met acht jaar oud, mits die de markt voor nieuwe elektrische auto’s niet verstoort. De pseudo-eindheffing op fossiele zakelijke auto’s moet wat de BOVAG betreft twee jaar worden uitgesteld; regels voor dealerdemo’s en vervangend vervoer moeten simpeler.

Langjarig plan gemist
De ANWB mist een langjarige koers in de Prinsjesdagplannen. De accijnskorting op benzine en diesel loopt tot eind 2027, wordt daarna stapsgewijs afgebouwd en verdwijnt in 2029. De vereniging vraagt om te stoppen met de automatische jaarlijkse accijnsindexatie, maar benadrukt tegelijk dat de overstap naar elektrisch rijden terecht is en dat de overheid mensen bij die transitie moet ondersteunen. Het extra geld voor wegen, onderhoud en regionale ontsluiting is positief, maar vervangt geen structureel langjarig nationaal investeringsplan. Over de nieuwe verkeersveiligheidsdoelstelling is de ANWB kritisch: die staat feitelijk gelijk aan circa vijf procent minder slachtoffers in elf jaar.

VNCI: elektriciteitsenvelop nu inzetten
VNCI, de branchevereniging voor de chemische industrie, constateert dat het kabinet beter erkent hoe ernstig de positie van de sector is, en dat gesprekken constructiever zijn geworden. Maar erkenning volstaat niet, stelt voorzitter Ronald van Klaveren: woorden moeten worden omgezet in concrete maatregelen. Samen met industrieorganisaties Deltalinqs en VEMW dringt de VNCI aan op snelle inzet van de elektriciteitsenvelop van 495 miljoen euro per jaar, die oorspronkelijk vanaf 2028 was voorzien, voor energie-intensieve bedrijven. Het kabinet wil pas bij de Voorjaarsnota 2027 over de besteding beslissen, maar dat is volgens de VNCI te laat: de nettarieven voor bedrijven stijgen volgend jaar naar verwachting opnieuw met gemiddeld twintig procent, met grote gevolgen voor de concurrentiepositie en investeringen in elektrificatie.

Energierekening begrenzen
Vereniging Eigen Huis vindt dat de Miljoenennota onvoldoende antwoord geeft op twee urgente problemen: vastgelopen nieuwbouw en een energierekening die duurder en ingewikkelder wordt. De organisatie wil een kader waartegen iedere nieuwe maatregel die de energierekening beïnvloedt vooraf wordt getoetst, van de groen-gasbijmengplicht tot het einde van de salderingsregeling en hogere nettarieven. Huiseigenaren met uitsluitend een gasketel worden het hardst geraakt door stijgende energiekosten en hebben verduurzaming, onafhankelijk advies en passende financiering nodig.

Teleurgesteld over energiekosten
De Consumentenbond reageert teleurgesteld op de maatregelen rond de energierekening in de Miljoenennota 2027. Het kabinet laat kansen liggen om consumenten te helpen hun energiekosten te betalen, aldus de organisatie. Die reactie sluit aan bij eerdere standpunten van de bond. Zo heeft de Consumentenbond eerder kritiek geuit op maatregelen die de rekening ingewikkelder of duurder kunnen maken, zoals tijdsafhankelijke nettarieven en de groen-gasbijmengverplichting voor aardgas. De organisatie benadrukte eerder ook dat woningverduurzaming bereikbaar moet blijven voor alle huishoudens, niet alleen voor wie financieel de ruimte heeft om te investeren in zonnepanelen of een warmtepomp.

Huurders betalen prijs
De Woonbond constateert dat de Miljoenennota de ongelijkheid tussen kopers en huurders in stand houdt. Terwijl de woonkosten voor huurders toenemen, gaat volgens de Woonbond jaarlijks meer dan 12 miljard euro naar hypotheekrenteaftrek, waarvan vooral hogere inkomens profiteren. Directeur Zeno Winkels pleit voor aanpak van dat fiscale voordeel. Bijzonder relevant zijn volgens de belangenbehartiger de stijgende vaste netwerkkosten, die relatief zwaarder drukken op lage inkomens. De Woonbond maakt zich grote zorgen over energiearmoede en vraagt het kabinet kwetsbare huishoudens financieel te ondersteunen, onder meer via een verhoging van de huurtoeslag.