Nederland heeft in 2040 tientallen miljarden kilowattuur minder stroom nodig dan het kabinet enkele jaren geleden dacht

In de actualisatie van het Nationaal Plan Energiesysteem (NPE) stelt het kabinet de verwachte elektriciteitsvraag voor 2040 fors naar beneden bij. Lag het verwachte stroomverbruik in het NPE 2023 nog op circa 320 tot 325 terawattuur, het nieuwe NPE rekent op ongeveer 260 terawattuur. Dat is circa 60 tot 65 terawattuur minder – oftewel 60 tot 65 miljard kilowattuur – grofweg een vijfde van de eerdere raming. De stroomvraag groeit ten opzichte van het huidige niveau van circa 105 terawattuur desondanks nog altijd met een factor 2,5.

Waterstof valt flink tegen
De belangrijkste verklaring is de sterk neerwaartse bijstelling van de vraag naar hernieuwbare waterstof. De elektriciteitsvraag voor elektrolyse, het proces waarbij stroom wordt omgezet in waterstof, ligt in het nieuwe beeld op slechts circa 30 procent van wat het NPE 2023 nog voorzag.

Door de relatief hoge productiekosten van groene waterstof wordt de vraag lager ingeschat dan eerder gedacht en groeit ook het elektrolysevermogen minder snel. Ook de eerder voorziene systeemrol van elektrolysers, het absorberen van pieken in het elektriciteitsaanbod, wordt veel kleiner dan eerder gedacht.

Datacenters compenseren deels
Naast waterstof geldt ook voor de industrie en binnenlandse mobiliteit een lagere elektriciteitsvraag dan het NPE 2023 voorzag, vanwege lagere groeiaannames. Tegenover die dalingen staat een groeiende elektriciteitsvraag van datacenters en kunstmatige intelligentie (AI). Netbeheer Nederland rekent in zijn scenario’s met een stijging van circa 5 terawattuur nu naar 45 tot 78 terawattuur in 2050, maar het kabinet kiest in het NPE voor een relatief conservatief groeipad: de op korte termijn aangevraagde groei materialiseert, verdere sterke groei wordt niet gefaciliteerd.

Van de circa 260 terawattuur totale stroomvraag in 2040 bestaat zo’n 220 terawattuur uit directe finale elektriciteitsvraag van elektrische auto’s, warmtepompen en industrie. Daarnaast voorziet het NPE een toename van circa 35 terawattuur aan elektriciteitsgebruik in andere energieketens, vooral voor waterstofproductie via elektrolyse.

Aanbod ook naar beneden
De lagere vraag vertaalt zich ook in een fors lagere gewenste elektriciteitsproductie. In het NPE 2023 werd voor 2040 nog circa 405 terawattuur aan CO2-vrije productie voorzien; het nieuwe NPE rekent op circa 305 terawattuur. Dat verschil van 100 terawattuur is groter dan de binnenlandse vraagdaling alleen verklaart. Naast de lagere binnenlandse elektriciteitsvraag en de sterk gedaalde verwachte waterstofvraag speelt een derde factor mee: eventuele toekomstige netto-importbehoeften van buurlanden worden niet langer meegenomen bij het dimensioneren van het Nederlandse elektriciteitsaanbod. Het kabinet noemt dit zelf een belangrijk verschil met het NPE 2023.

Het grootste verschil met 2023 zit concreet in wind op zee: dat vermogen is fors neerwaarts bijgesteld door beperkingen bij aanlanding vóór 2040, de lagere waterstofvraag en nieuwe inzichten in opbrengsten door zogeffecten bij windmolens en operationele verliezen. Ook het aangenomen opgesteld vermogen aan zonnepanelen ligt lager dan in het NPE 2023. De nieuwe richtwaarde bedraagt 75 tot 95 gigawattpiek zonnepanelen in 2040.

KEV nog veel lager
Overigens ligt de neerwaarts bijgestelde NPE-raming van 260 terawattuur boven de bandbreedte van de Klimaat- en Energieverkenning. Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) rekent voor 2040 op 148 tot 218 terawattuur, tegenover circa 260 terawattuur in het NPE.

In het NPE stelt het kabinet daarbij zelf vast dat het huidige tempo van elektrificatie onvoldoende is om door te groeien naar het vanuit duurzaamheid, betrouwbaarheid en betaalbaarheid gewenste energiesysteem.